Agâh Sırrı Levend Hayatı Eserleri Hizmetleri



Agâh Sırrı Levend, (d. 1893, Rodos) - (ö. 28 Ekim 1978), Eğitimci,  edebiyat tarihçisi , dergici ve siyasetçi

 

Hayatı

26 Ocak 1894’te Rodos’ta doğdu. Babası,  aslen Edirneli olan  Adliye müdürü ve İstînaf Hukuk Mahkemesi birinci başkanı Mehmed Sırrı Bey, annesi  ise Burdurlu müderris Nûri Efendi’nin kızı Râgıbe Hanım’dır.[1]

İlköğrenimini Edirne llkokulu’nda gördü.  İlkokuldan sonra Edirne Mülkiye ve Askerî rüşdiyelerini bitirdi (1909 ) Bir süre Kabataş İdâdîsi’ne devam etti; İstanbul Kabataş İdadîsinde okurken Balkan Savaşı sırasında okul binası hastahane hâline getirilince [2]Konya'ya gitti ve Konya Lisesi’nde n  ( Konya İdadisinden) mezun oldu.[3] İlk yazıları Konya ‘da  ve Konya Lisesi son sınıfında iken “İlk yazısı  olan 'Hayatta Say'  adlı yazısı Konya'da Babalık gazetesinde yayınlandı (1913)[4]

İstanbul Üniversi­tesi Edebiyat Fakültesi’nde ( Darülfünun Edebiyat Şubesi)  öğretim görmeye başladı. I. Dünya Savaşı’nın çıkması üzerine bu okulda öğenci iken  askere alındı ve   Şark Cephesine gönderildi.[5]1917’de Bandırma’daki Beşinci Ordu Karargâhı’nda arkadaşları Eczacı Sâdi ve Kimyager Rıza ile Çocuk Yuvası adlı bir mektep kurdu.[6]1919 yılında  Darülfunun Edebiyat  öğrencisi  iken öğretmenliğe başladı . Bu okulundan 1919 yılında mezun oldu.

İlk önce Aşiyan lisesinde göreve başladı. Özel İstiklâl Sultânîsinin kurucusu oldu ve  bu okulda  Kurucu Müdürlüğü ve Edebiyat Öğretmenliği, yaptı. Bu okulda görevde iken okulun “  İstiklâl Postası  yıllığı “ nı yayımladı. (1927-1937)  Bu okuldaki görevine 18 yıl devam etti. (1922-1940). Agâh Sırrı Levend öğretmenlik yaparken “Yeni Gün gazetesinde” muhabir olarak  da çalıştı.  Mehmet Servet’le (Berkin) birlikte aylık Felsefe ve İçtimaiyat Mecmuası’nı yayımladı.  (1927-1930), Aynı yıllarda İstanbul Lisesinde (1927-1940) de görev yaptı.

Bu  yıllarda İstanbul Erkek Lisesi edebiyat öğretmenliği ve Eminönü Halkevi başkanlığı görevlerini de yürüttü. Eminönü Halkevi’nin yayın organı olan Yeni Türk mecmuasını (1936-1940) çıkardı.  Bu yıllar arasında “ Türk Edebiyat Dersleri “(1932),” Tanzimat Edebiyatı “(1934), “Servet-i Fünun Edebiyatı “(1938) adlı  üç kitabını yayımladı. 1940 yılından sonra   sosyal hayatta daha da aktif oldu  ve siyasete atıldı. Aydın milletvekilliği (1940-1946) yaptı.

Milletvekilliği yıllarında dahi çalışmlarını sürdürmüş, Nabi’nin Sûr-name’si (1944), Atayî’nin Hılyetü’l-Efkâr’ı (1946) yayımlamıştı.

Eminönü Kazası İdare Heyeti Azalığı, Eminönü Halkevi Reisliği, Yazarlık, Konya Babalık Gazetesi Yazarlığı, Felsefe ve İçtimâiyyât Dergisi sahipliği, Yeni Türk Dergisi Yöneticiliği, Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Öğretmenliği, İnönü Ansiklopedisi Genel Sekreterliği gibi çeşitli görevlerde de bulundu.

Siyaset yıllarında  CHPnin  parti müfettişliğiyle görevlendirildi. Milletvekiliğinden ayrıldıktan sonra  1947’de Gazi Eğitim Enstitüsü edebiyat öğretmenliğine tayin edildi. Bu görevdeyken 1949’da emekliye ayrıldı.

Emekli olduktan  sonra TDK Genel Yazmanlığı (1951-1960)  görevlerinde bulundu. 1945-1951 yılları arasında İnönü Ansiklopedisi’nin (I-IV) genel sekreterlik görevini üstlendi.  Ansiklopedinin adı Türk Ansiklopedisi olarak değiştirilince görevinden ayrıldı.

 1961-1963’te Türk Ansiklopedisinin  (X-XI.) genel sekreterliğine getirildi.  İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde Türk edebiyatı tarihi dersleri vermeye başladı.  (1953-1956).  Bu yıllarda Türk Dil Kurumu’nda genel sekreter  olarak da görev yapıyordu. (1951-1960) , Daha sonra da TDK  Başkanlığı (1963-1966) görevinde bulundu. Yazıları ve makalelerinin pek çoğu Tük Dili Dergisinde yayımlandı.

 ilk sayısı 1953’te çıkan Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten’in yönetmeni oldu. Bu  dergideki yönetmenlik görevini 1975 yılına kadar  sürdürdü.

 1973’te sağlığının bozulmaya başladı., 28 Ekim 1978’de Ankara’da öldü.  Ölümü üzerine Journal of Turkish Studies’in XXIV. cildine ait üç sayısını  Agâh Sırrı Levend ihâtıra sayıları olarak yayımladı. (2000). İsmail Ulçugür, onun hayataı ve eserleri hakkında bir inceleme yaptı. Âgah Sırrı Levend (1982).

Edebiyat Tarihçiliği ve Yazarlığı

En çok edebiyat tarihi üzerinde yaptığı çalışmları ile dikkat çekti.  Edebiyat tarihçiliği  hakkındaki  teorik görüşlerini açık ve  sistemli bir şekilde ifade etti. Edebiyat tarihi  iddiasıyla başladığı kitabı bitirmeye ömrü kifayet etmese de[7] bu alanda pek çok çalışma yaptı. “Her ne kadar istediği gibi bir edebiyat tarihini yazamamış olsa da Türk edebiyatının çeşitli devirlerine ait epeyce makale kaleme aldı” . Bu tür makalelerin sayısı 40 ‘a yaklaşmaktadır.[8] Pek çok eserin günümüz Türkçesine taşınmasına veya tıpkı basımı ile yayınlanmasına vesile oldu.

Birçok dergide eğitim, sosyoloji gibi konularda  da yazılar yazan Agah Sırrı Levend daha ziyade  Türk Edebiyat Tarihi ile ilgili yazıları ve çalışmaları ile dikkat çekti.  Acılar adlı romanında Mütareke yıllarında çektiği ızdırabı ve  askerlik yıllarındaki acılarını dile getirdi.  Acılar ( roman ) (İstanbul 1928) Hikaye ve şiir türünde de çalışmlar yaptı Aruz ile yazdığı şiirlerini yayımlama imkanı bulamadı. [9] Türk Edebiyatı Tarihi dört ciltlik antoloji kısmıyla birlikte on cilt olarak tasarladığı eserini bitiremedi. Sadece esrin  giriş bölümünü teşkil eden birİnci cildinde Türk edebiyatı tarihinin kaynaklarına yer verip,  muhtevalarını izah ederek   edebiyat tarihi açısından önemlerini belirtebildi.

 

Eserleri:

  1. Acılar (roman, 1928),
  2. Edebiyat Tarihi Dersleri (3 cilt, 1.C. 1932, 2.C. 1934, 3.C. 1937),
  3. Eserler ve Şahsiyetler (İstanbul 1940). 
  4.  Halk Kürsüsünden Akisler (İstanbul 1941).
  5. Divan Edebiyatı-Kelimeler ve Remizler, Mazmunlar ve Mefhumlar (İstanbul 1941)
  6. Maarifimiz ve Millî Terbiyemiz (1940),
  7. Türk Edebiyatında Şehrengizler ve Şehrengizlerde İstanbul (İstanbul 1958)
  8. Divan Edebiyatı (1941, 1943),
  9. Nabi‘nin Sûr-nâmesi (1944),
  10. Profesör Ferit Kam-Hayatı ve Eserleri (İstanbul 1946)
  11. Atal’nln Hllyetü’l-Efkâr’ı (1946),
  12. Feyzî’nin Hamse’si (1955),
  13. Âşık Paşa’nın Fakrname ve Vakf-ı Hal (1953) [10]
  14.  Arap, Fars ve Türk Edebiyatlarında Leylâ ve Mecnûn Hikâyesi (Ankara 1959
  15. Attar ile Tuymacı’nın Gül-ü Hüsrev 
  16. Gülşehrî  Mantıku’t-tayr’ tıpkı basımı(Ankara 1957)
  17. Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evrele­ri (1949… 1972),
  18.  Gazavatname-i Mihaloğlu Ali Bey. (1956). (1956),
  19. Türk Edebiyatında Şehrengiz ve şehrengizlerde İstanbul (1958).
  20. Arap ve Fars edebiyatla­rında Leylâ ve Mecnûn Hikâyeleri (1961),
  21.  Ümmet Çağı Türk Edebiyatı (Ankara 1962). 
  22. Ümmet Cağı Türk Edebiyatı (1982),
  23. Türkçülük ve Milli Edebiyat (1962),
  24. Türk Edebiyatında Manzum Atasözleri ve Deyimler (1962).
  25. Hüseyin Rahmi Gürpınar (1964),
  26. Ahmet Rasim (1967).
  27. Ali Şir Nevai (4 cilt, hayatı ve bütün eserleri, 1965-1968),
  28.  Şemsettin Sami (1969), 18. Türk Edebiyatı Tarihi (1. cilt, 1973),
  29. Türk Edebiyatı Tarihi (Ankara 1973


  • [1] Nazım H. Polat  , “Agâh Sırrı Levend”, T.D.V. İslam Ansiklopedisi, 2003, 27. Cilt.
  • [2] Dr.Aslan Tekin, Edebiyatımızda İsimler, Elips Yayınları, Ank. 2006
  • [3] Nazım H. Polat  , “Agâh Sırrı Levend”, T.D.V. İslam Ansiklopedisi, 2003, 27. Cilt.
  • [4] Dr.Aslan Tekin, Edebiyatımızda İsimler, Elips Yayınları, Ank. 2006
  • [5] Dr.Aslan Tekin, Edebiyatımızda İsimler, Elips Yayınları, Ank. 2006
  • [6] Nazım H. Polat  , “Agâh Sırrı Levend”, T.D.V. İslam Ansiklopedisi, 2003, 27. Cilt.
  • [7] İsmail Alper KUMSAR,AGÂH SIRRI LEVEND’İN EDEBİYAT TARİHÇİLİĞİNDE TEORİ VE UYGULAMA”, Gazi Türkiyat, Bahar 2013/12: 91-110
  • [8] https://turkoloji.cu.edu.tr/makale_sistem/tum_list.php?psearch=Agah%20S%FDrr%FD%20Levend
  • [9] Nazım H. Polat  , “Agâh Sırrı Levend”, T.D.V. İslam Ansiklopedisi, 2003, 27. Cilt.
  • [10] Şükran KURDAKUL, Çağdaş Türk Edebiyatı 4, Cumhuriyet Dönemi 2, 1994, Evrensel Basım Yayın.
Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış