Ahmet Caferoğlu Hayatı Çalışmaları Eserleri




Ahmet Caferoğlu (17 Nisan 1899, Gence - 6 Ocak 1975, İstanbul),

Türkçenin etimolojisi, Türk lehçeleri ve Anadolu ağızları üzerindeki çalışmalarıyla ünlü dilbilimci ve yazar

Hayatı

1899 yılında Azerbaycan Gence’de doğdu.  Babası Genceli Ismail Bey, annesi ise Gevher Hanım’dır. [1] Üç yaşında iken babası İsmâil Bey’i kaybetti. [2]Onu annesi Güher Hanım büyüttü.  İlk ve orta öğrenimini Semerkand'da, lise öğrenimini ise Gence'de tamamladı (1916).

Yüksek tahsiline Kiev Yüksek Ticaret Okulu’nda  başladı, ancak  Rusya’da 1917 Ekim İhtilali olunca üç sömestri devam ettiği  Kiev Yüksek Ticaret Okulu'nu bırakıp (1918) Gence'ye dönmek zorunda kaldı. Bir süre Bakü Devlet Üniversitesi’nin Tarih-Edebiyat - Türkoloji Bölümü'ne devam etti. (1919) Rus ordularının Âzerbaycan’ı işgali üzerine   Azerbaycan'ın ( Azatlık )  bağımsızlık mücadelesini veren  ordulara katıldı.  Cephelerde gönüllü olarak savaştı. Azerbaycan'da Sovyet yönetimi kurulması üzerine  Nuri (Killigil) Paşa idaresinde Türkiye’den Âzerbaycan’a giden İslâm Ordusu’na gönüllü yazıldı. Topçu Onbaşısı rütbesi ile askerî hizmete başladı. 27 Nisan 1920 tarihinde Türkiye’ye gitti.

Türkiyeye gelince İstanbul’a yerleşti ve  İstanbul  Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne kaydoldu. 1924’te Edebiyat Fakültesi’ni bitirerek Ilâhiyat Fakültesi’nde  kütüphane memuru olarak göreve başladı.  Daha sonra  Türkiyat Enstitüsüne  asistan olarak girdi. 1925 yılında,  Alman Dışişleri Bakanlığı'nın verdiği bir bursla doktora yapmak üzere Almanya’ya gitti. Berlin ve Breslau üniversitelerinde okudu. Bir sömestr Berlin Üniversitesi’nde Bang Kaup, von Le Coq, Vasmer ve Westermann’ın öğrencisi oldu. Daha sonra  beş sömestr de Breslau Üniversitesi’nde Giese, Brockelmann, Diels, Koschmieder ve Schaeder’den  Türkoloji tahsili yaptı.[3]

Breslau Üniversitesi'nde Friedrich Giese'nin yönetiminde hazırladığı  “75 Azarbajğanisce Lieder Bajaty in der Mundart von Gandscha nebst einer sprachlichen Erklarung “  [4] Gence Ağzında 75 Azerbaycan Bayatısı Türküsü Bir Dil Açıklaması, adlı tezini vererek  doktor oldu.1929

 Almanya’da doktorasını verdikten sonra  Türkiye’ye döndü.  İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesi Türk Dili Tarihi Kürsüsü'ne müderris muavini (doçent) olarak atandı.  Emekli oluncaya değin bu görevinde kaldı.

Rusça, Fransızca ve Almancayı çok iyi bilmesi, Azerbaycan  ve Türkmenistan lehçelerine de hâkim olması, konuyla ilgili  konulara vakıf  olması dolayısıyla, Fuat Köprülü ona Türk Dili Tarihi derslerinin sorumluluğunu verdi. 1938'de profesör oldu. M. Fuad Köprülü’nün siyasete atılarak 1946 yılında üniversiteden ayrılması üzerine kürsü başkanı oldu. 1973'te İstanbul Edebiyat Fakültesindeki görevinden emekliye ayrıldı.  

Emekli olduktan iki yıl sonra 6 Ocak 1975 te  76 yaşında iken  İstanbul’da vefat etti.  Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

ÇALIŞMALARI

Ahmet Caferoğlu’nun yirmi beş  kitabı, 380’den fazla  araştırması vardır.  Çalışımları genel olarak Türk teamül hukuku, Göktürk ve Uygur  dilleri ve kelimeleri, Moğolca, gramer araştırmaları, gizli dil, ad bilimi (onomastik), insan adları bilimi (antroponomi), tür adı bilimi (eponomi), yer adları bilimi (toponimi), kavim adları bilimi (etnonim), üslûp araştırmaları vb.  üzerlerinde yoğunlaştı. Türk adbilimi, Azerbaycan dili ve edebiyatı, Uygur Türkçesi, Türk kavimlerinde eski ve yeni Türk ağızları çalışma konuları arasında en önemli  alanlar oldu. [5]

Yardımcı doçent olarak göreve başlamasından emekli olana  kadar  basın ve yayın organları ile  sıkı ilişkiler kurdu. 1940 yılında “Türk Dili Tarihi” kitabını  ayayınladı   bu eserini 1943’de iki fasikül olarak ve genişleterek tekrar yayınladı  1946'da İstanbul Darülfünunu Edebiyat Fakültesinde Türk Dili Tarihi Kürsüsü  başkanlığına getirildi.

Ebu Hayyan'ın ( Kitâbü'l _idrâk li-Lisâni' l Etrâk Ebu Hayyam, 1931), adlı Kıpçakça eserini Türkçeye çevirdi.  Atatürk’ün emri ile yazmaya başladığı  “ Eski Uygur Türkçesi Sözlüğünün  ön çalışmalarını  1934’de bastırmış bu çalışmasını   1968’de  genişletilmiş olarak yeniden yayımlamıştır. Uygur Edebiyatı ve ski Türkçe için son derece önemli olan bu   bu eserinde 7500 kelime ve deyim bulunmaktadır.  1970’de Kaşgarlı Mahmut adlı çalışması  İstanbul’da “1000 Temel Eser” serisinde yayınlandı.  

 Azerbaycan Yurt Bilgisi (1932-1934), Türk Amacı (1942-1943) gibi dergilerin sorumlu müdürlüğün yaptı. Yazılarının bir kısmı bu dergilerde yayımlandı.  Dil Tarihi, Dialektoloji ve Onomastik gibi bilim dallarında önde gelen bilim  adamlarımızdan birisi oldu. Prof. Dr. Ahmet Caferoğlu Türkiye’deki onomastik çalışmalarının temelini attı.  1949’da Uluslararası Onomastik Komitesi’nin Üyesi  ; Türkiye temsilcisi oldu.[6]

Türk Dili Tarihi, eski Türk ağızları,  Türk ad bilimi ( onomastiği) Azerbaycan Türkçesi ve diyalektiği,  Anadolu ağızları,  Türk kavimleri hakkında çalışmalar yaptı. Türk Dili Tarihi ile  ilgili abidelerin araştırılması, eski Türkçeye ait metinlerin  tenkitli metinlerinin yapılması ile ilgili  pek çok makale yazdı.

Türkiyat Enstitüsü  müdürü oldu ve  bu görevini 1965-1973 yılları arasında sürdürdü. Türkiyat Enstitüsü Müdürü olarak pek çok bilim adamının yetişmesinde büyük katkıları oldu.  1946'dan itibaren  İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi onun  yönetiminde yayın hayatına devam etti. Azerbaycan Yurt Bilgisi (İstanbul, 1932-34, 36 sayı) adlı dergi [7] ile  “Türk Amacı “ [8]adlı  (temmuz-II. Teşrin 1942 arasında İstanbul’da 5 sayı ) [9]dergileri çıkarttı.

Yazılarında A. Caferoğlu, Ahmet Oran, Dr Cafer Ahmedoğlu, Dr Ahmet Muhtar, Dr Ahmet Salmaslı adlarını kullandı. [10]

Ölümünden sonra  Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi  10. sayısı Ahmet Caferoğlu’na armağan özel sayısı olarak çıkarıldı. (1979)

 
ESERLERİ

Anadolu'nun çeşitli yörelerinden yaptığı dil derlemelerini de 9 cilt olarak yayımladı. Anadolu Dialektolojisi Üzerine Malzeme, 1940-41, 2 cilt; 1942; Anadolu Ağızlarından Toplamalar, 1944; Güneydoğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar, 1945; Kuzeydoğu İllerimiz Ağızlarından Toplamalar, 1946; Orta Anadolu Ağızlarından Derlemeler, 1948; Anadolu İlleri Ağızlarından Derlemeler, 1951). [11]Philologiae Turcicae Fundamenta 'da "Anadolu ve Rumeli Ağızları","Azerbaycan Dili" (G.Doerfer ile birlikte) ve "Azerbaycan Edebiyatı" Anadolu ağızlarında metatez gelişmesi (TDAY 1954, s. 1-7); Anadolu ağızlarında içses ünsüz benzeşmesi (TDAY 1958, s. 1-2); Anadolu ağızlarında konson değişmeleri (TDAY 1963, s. 1- 32); Anadolu ve Rumeli ağızlarında ünlü değişmeleri (TDAY 1954, s. 1-33); Azerbaycan ve Anadolu ağızlarında Moğolca unsurlar. (TDAY, 1954, s. 1-10) vb. Türk kavimlerine ilişkin notları ölümünden sonra kitap haline getirildi. (Türk Kavimleri, 1983).

ÖNEMLİ TÜRKOLOGLAR VE LİNKLERİ

 

KAYNAKÇA

  • [1] Anonim , “Ahmet  Caferoğlu”, https://www.genelturktarihi.net/ahmet-caferoglu
  • [2] Osman Fikri Sertkaya   , “Ahmet Caferoğlu “, TDV, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, Cilt 7
  • [3] Osman Fikri Sertkaya   , “Ahmet Caferoğlu “, TDV, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, Cilt 7
  • [4] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmet_Cafero%C4%9Flu
  • [5] Osman Fikri Sertkaya   , “Ahmet Caferoğlu “, TDV, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1993, Cilt 7
  • [6] Anonim , “Ahmet  Caferoğlu”, https://www.genelturktarihi.net/ahmet-caferoglu
  • [7] Şükran KURDAKUL, Çağdaş Türk Edebiyatı 4, Cumhuriyet Dönemi, Evrensel Basım Yayın. 1994
  • [8] DrAslan Tekin Edebiyatımızda iismler, Elips Yayınları, Ank. 2006, shf 132
  • [9] Anonim, “Ahmet  Caferoğlu Türk Amacı “  https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=4903,
  • [10] Dr. Aslan Tekin Edebiyatımızda iismler, Elips Yayınları, Ank. 2006, shf 132
  • [11] Şükran KURDAKUL, Çağdaş Türk Edebiyatı 4, Cumhuriyet Dönemi, Evrensel Basım Yayın. 1994
Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış