Celal Esat Arseven Hayatı ve Sanatçı Kişiliği


 

Celal Esat Arseven

 

Celal Esad Arseven (d.1876, İstanbul - ö. 13 Kasım 1971, İstanbul) Türk Profesör, ressam, romancı, sanat tarihçisi  yazar ve siyaset adamı

HAYATI

1876'da İstanbul'da dünyaya geldi. Babası Sultan Abdülaziz dönemi sadrazamlarından Ahmed Esad Paşa,[1] annesi ise  Fatma Suzidil  hanımdır.[2]  Henüz 40 günlük iken babası  Sadrazam Ahmed Esad Paşa 

ölünce  amcası Kâzım Paşa tarafından yetiştirildi. İlköğrenimine Beşiktaş'ta Taşmektepte başlamıştır.  Daha sonra Hamidiye Mektebinde, 1888 yılında Galatasaray Mekteb-i Sultanisinden mezun oldu  ve Beşiktaş Askerî Rüşdiyesinde öğrenim görmeye başladı. 1889'da Mektebi-i Mülkiyeye girdi.

1889 yılında Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde( Mülkiye mektebine) öğrenim görürken Sanâyi-i Ne­fise Mektebine de devam ediyordu. Hoca Ali Rıza Bey’den ve Fausto Zonaro'dan sulu boya  resim dersleri almıştı. Resme olan merakı sanat ve sanat tarihine olan merakını da ateşledi  Askeri ressamların ve  Hoca Ali Rıza ‘nın doğalcı resimleri ile yetişti.

 Fakat amcası Kazım Paşa’nın ısrarı ve  ve padişahın iradesiy­le 1891'de Mekteb-i Harbiyyenin "za­degan" sınıfına yazıldı. 1894 yılında Harbiye’den  piyade subayı olarak mezun oldu. Harbiye’den mezun olduktan sonra  hünkâr yaveri olarak görevlendi­rildi. Görevindeki rahatlığı nedeni ile   resimle ve sanatla  uğraşmaya imkân bulabiliyordu.  

1894 yılında Piyade Subayı ve Hünkâr  Yaveri  olarak başladığı askerliğini 1908 yılına kadar devam ettirdi. 1908’de bir grup sanatçı ile Türk ressamlarının eserlerini teşhir etmek ve mabeyn orkestrası ile konserler vermek üzere Harbiye Nezareti tarafından Avrupa'ya gönderildi. Avrupa dönüşünde II. Meşrutiyet ilan edilince  1908 yılında kıdemli Yüzbaşı (Kolağası) iken askerlik  görevinden istifa etti. [3]

ASKERLİK SONRASI YILLARI

1908 yılında arkadaşı Selah Cimcoz ile "Kalem" adlı mizah dergisini çıkarmaya başladı ve kendini tamamıyla sanata  ve edebiyata verdi. ı [4]  Kalem dergisinde  çalışırken İstanbul tarihi ve eski eserlerine dair büyük bir de kitap kaleme aldı. Çeşitli belediyelerde görev almaya başladı. 1910 yılında Selah Cimcoz ile ortaklaşa "Selim-i Salis" adlı oyunu yazdı Bu oyunu uzun müddet sahenlendi. 1912'de Galata Tahrîr-i Müsakkafat Reisliği'nde (binala­rı kayıt dairesi), ertesi yıl Şehremâneti Umûr-ı Fenniyye ve İsta­tistik müdür muavini olarak çalıştı.  Kadıköy Belediyesi müdürlüğü­ne tayin edildi.[5] I. Dünya Savaşı sırasında Kadıköy Belediye Şube Müdürlüğü, sonra resim sanatçıları için Avrupa'da sergi tertipleme görevlerinde bulundu.[6] Savaş yıllarında, arkadaşlarıyla Transorient Film isminde bir şirket kurdu; bu şirkette senaryo yazarı ve yönetmenlik yaptı. 1917'de İstanbul Âsâr-ı Atîka Müzesi'nin se­kiz üyesinden biri olarak seçildi ve  1920 yılına kadar bu görevde çalıştı.  

CUMHURİYET VE AKADEMİSYENLİK YILLARI

1921-1941 yılları arasında Güzel Sanatlar Akademisi Mimari Tarihi ve Şehircilik dersleri verdi. 1923 yılından sonra bir ara Darülbedayi Müdürlüğü de  yaptı. Akademideki görevine ek olarak 1925- 1927 yılları arasında, Hermann Jansen’in yanında Ankara kenti İmar Müşaviri oldu.

1933- 1937 yılları arasında, Kadıköy Halkevi Başkanlığı yaptı. 1942'de İstanbul milletvekili oldu. 1946'da Giresun milletvekili seçildi.

25 Ekimm 1971'de 96 yaşında iken kendisine Devlet Kültür Armağanı verildi. 13 Kasım 1971 tarihinde 93 yaşında iken İstanbul'da vefat etti. Erenköy'de Sahrayı Cedid mezarlığına defnedildi.

SANATÇI KİŞİLİĞİ

Celal Esat Arseven, resim, edebiyat, tiyatro, roman, sinema, mimari, şehir planlamacılığı ve  sanat tarihçiliği alanlarında çalışmalar yaptı ve serler verdi.  Sanat ve mimarlık tarihi, şehircilik gibi  alanlarda ilk eser yazan kişi oldu. Sanat tarihi alanında kendine özgü bir “Türk Sanatı” olduğunu ileri sürdü. Türk sanatı kavramını ilk kez o ortaya attı. Tek başına 5 Ciltlik Sanat Ansiklopedisi ve Sanat terimleri Sözlüğünü hazırladı. Bu eseri en kıymetli çalışması oldu.  Bu eserinin birinci fasikülü  zamanın Maarif Vekili Hasan Ali Yücel'in takdim yazısı ile basıldı.

Sahne için ya­zılmış çok sayıda oyun yazdı. Şehirci, tiyatro ve senaryo yazarı, rejisör, ressam, arkeolog, sanat tarihçisi, öğretim üyesi, sözlükçü, ansiklopedici ve belediyeci olarak bu değişik dalların hepsi ile ilgili eserler yayımladı. İstanbul ta­rihi, Sa­nat Tarihi Sözlükleri, Sanat Ansiklopedisi ve  Türk Sanat Tarihi adlı eserleri en önemli çalışmaları oldu.

Eserlerinden bazıları

  • Türk Sanatı Tarihi 4 cilt,
  • Sanat Ansiklopedisi 5 cilt,
  • Mimari Tarihi,
  • Kamusu Sanat,
  • Türk Sanatı,
  • Şehircilik,
  • Eski İstanbul Abidat ve Mebanisi,
  • Selimi Salis (Salah Cimcoz ile yazdı-tiyatro),
  • Saatçı (operet),
  • Şaban (Viyana’da temsil edilen ilk Türk operası)
  • Sanat ve Siyaset Hatıralarım

Piyes ve Roman ;

  • Sevda Çağı (İstanbul 1319);
  • Büyük Yarın (İstanbul 1341);
  • Bay Turgan (İstanbul 1937)

KAYNAKÇA

 

  • [1] Prof.DoğanKuban , Türk Sanatı Kavramı, Arkitekt Dergisi, Yıl: 1969, Sayı:391
  • [2] SEMAVİ  EYİCE, Celal Esat Arseven DİA, 3. CİLT, İSTANBUL, 1991
  • [3] M.Orhan Bayrak, Osmanlı Tarihi Yazarları, istanbul 1982 sf.50-52
  • [4] Dr Aslan Tekin Edebiyatımızda İsimler, Shf 66
  • [5] SEMAVİ  EYİCE, Celal Esat Arseven DİA, 3. CİLT, İSTANBUL, 1991
  • [6] WİKİPEDİA
Bu içeriğe henüz katkı yapılmamış

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış