Feraizcizade Mehmet Şakir Hayatı ve Eserleri





Feraizcizade Mehmet Şakir

Mehmet Şakir, baba tarafından Buhara'lıdır. Dedesi Buhara'dan Kastamonu'ya gelmiş, daha sonra Bursa'ya yerleşmişti. Dedeleri feraizci oldukları için aile hep "Feraizcizade" olarak anılmıştır. Babası Hadip Efendi, annesi Fatma Hanımdır. O da, bir başka Feraizci kızıdır.

M. Şakir 1853 yılında, Bursa'da Alacamescit (bu gün Alaca) mahallesi, Feraizci sokakta (bu gün Devlet Tiyatrosu bitişiğinde), üç katlı harem ve selamlık olarak iki bölümlü bir evde doğmuştur. Babasının sahaf olduğu söyleniyor. M.Şakir babasını küçük yaşta kaybetmiş, annesi tarafından büyütülmüştür.

Kırklareli'deki sekiz yıllık memuriyeti dışında, hep Bursa’daki evinde yaşamış ve burada ölmüştür.[1]

1868 yılında (onbeş yaşındayken) Hüdaavendigar Vilayeti (Merkezi Bursa) Mektubi Kalemi Kitabeti'ne mülazimeten (stajyer olarak) tayin edilmiş, aynı yıl asil olarak göreve başlamıştır. 1873 de aynı kalemde müsevvitliğe tayin edilmiştir. Aynı yıl göreve ek olarak Vilayet Matbaası (İl Basımevi) ikinci muharrirliğine (yazarlığına), 1877 de ise, 24 yaşında Mektubi Kalemi Mümeyyizliği, gibi diğer memurların ileri yaşlarda ulaşabileceği bir yere gelmiştir. 1877 yılında da "Salise Sınıfı Mütemayizi Rütbesi" ile ödüllendirilmiştir. 

1879 yılında Ahmet Vefik Paşa Bursa'ya vali olarak gelmiş, dört yıla yakın bir süre kalmıştır. M. Şakir'in Paşa'yı tanıması ile komedi türünde yapıtlar vermeye başlamıştır. A. Vefik Paşa İstanbul'daki Fasulyaciyan Tiyatrosu'nu Bursa'ya getirtmiş, bir tiyatro binası yaptırmış, aktörleri de maaşa bağlamış, altı kişiden oluşan "Tiyatro Muhipleri Encümeni" kurmuştur. M. Şakir Bey’de bu encümende üye olarak görev almıştır.

Bursa İdadisinde öğretmenlik yapmış, A.V. Paşanın ayrılışından bir yıl sonra "Feraizcizade Matbaası" adıyla kendi basımevini kurmuştur. 1885. Bu basımevinde 1891 yılına kadar yayınlanan Nilüfer dergisini çıkarmıştır. Dilin yabancı sözcüklerden arınmasını savunan 'Persenk' adlı elyazması yapıtı günümüz Türkçesine çevrilerek basılmıştır

Yazdığı oyunlarda çağının töre ve düşüncelerini, halk ağız ve deyimleriyle ustalıklı biçimde işlemiştir. 1911 ramazanında, bayramdan sonra emekliliğini isteyaceğini kızlarından biri olan Lebibe'ye söylemiş, fakat bir gece ani bir kalp krizi nedeniyle 58 yaşında yaşama veda etmiştir. 

M.Şakir'in  Moliere'vari oyunlarının 1885 başı ile 1886 sonlarına kadar iki yıl içinde basıldığı kabul edilebilir bu oyunları şunlardır:

1-İnatçı yahut Çöpçatan.
2-İcab-ı Gurur yahut İnkılab-ı Muhabbet.
3-Evhami.
4-Kırk Yalan Köse.
5-Yalan Tükendi.
6-Teehhül yahut İlk Gözağrısı'dır.


Persenk

“Feraizcizade, Persenk adlı çalışmasıyla Türkçe'nin geniş bir ses ve yapı bilgisini vermekle kalmaz, aynı zamanda konuşma diliyle yazı dili arasındaki farklılıkları karşılaştırmalı olarak gösterir. Konuşma dilinde kelime ve eklerin aldığı vaziyetin dökümünü yapan Feraizcizade, eski imlanın muhafazakar yapısını kırarak söyleyişi imlaya hakim kılmaya çalışır” [2]

İlk Göz Ağrısı

“İlk Göz Ağrısı, evlilik kurumu ile o dönemin evlenme adet ve geleneklerini işleyen bir töre komedisi.Yazar, kendi yaşadığı dönemin toplumsal ve kültürel yapısını, zengin halk dili ve renkli tipler kullanarak ustaca yansıtıyor.”[3]

 

ESERLERİ:

 

1.Teehhül Yahut İlk Gözağrısı (1882)

2.İnatçı Yahut Çöpçatan (1882)

3.Evhami (1881)(Günümüz Türkçe’siyle Cevdet Kudret’in hazırladığı yeni basım, 1974)

4.İcab-ı Gurur Yahut İnkılab-ı Muhabbet (1881)

5.Yalan Tükendi (1882).

6.-Kırk Yalan Köse.

7. Persenk






  • [1] ww.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=5260
  • [2] https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=5260
  • [3] https://www.biyografi.net/kisiayrinti.asp?kisiid=5260

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.


Henüz yorum yapılmamış