Pertev Naili Boratav Hayatı Hizmetleri

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 11 Şubat 2016 Perşembe aaa Beğen


Pertev Naili Boratav

Doğum 2 Eylül 1907 Darıdere, Ölüm       16 Mart 1998 (90 yaşında) Paris, Fransa

Türkiye'de halkbilimciliğin kurucusu, Foklor araştırmacısı, Akademisyen

Asıl adı Mustafa Pertev’dir.  2 Eylül 1907, bugün için Bulgaristan’ın devlet sınırları içinde kalan  Zlatograd- Gümülcine ‘de  dünyaya geldi.   Babası hayatının sonlarına doğru, Bolu sancağının, Mudurnu kazasının kaymakamı Naili Bey’dir.[1]  Çocukluğu, kaymakam olan babasının görevli olarak bulunduğu Arapsun (bugünkü Gülşehir), Develi ve Mudurnu'da geçti.

İlkokulu babasının kaymakam olark görev yaptığı Mudurnu İlkokulu’nda okudu. Babasının  Mudurnu Kaymakamlığı görevinden sonra İlkokulu bitirince, dayısının teşvikiyle Kumkapı'daki Fransız okuluna gitti.” Papazların olduğu bu okulda beş sene okudu.” Kumkapı Fransız Koleji’nden mezu olduktan sonra  [2]  gittiği İstanbul Erkek Lisesi'ni 1926'da bitirdi.  Bu yıllarda Liseden hocası olan Hilmi Ziya Ülken’in yönlendirmeleri ile Halk Birlimine ve Halk bilimi derlemeciliğine yöneldi. İlk derlemelerini de babasının Kaymakam olarak görev yaptığı Mudurnu da yapmıştı. İsatnabul Erkek Lisesinde öğrenim yaparken babası Bolu’da kalıyor ve tatil günlerinde Bolu’ya gidiyor, hocası Hilmi Ziya Ülken’in ödev verdiği derlemeleri yapıyordu.  Liseden sonra devam ettiği  İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden 1936 yılında Fakültesi'ni "Köroğlu Destanı" adlı teziyle bitirdi. mezun oldu. Fakültede okurken hem de Yüksek Öğretmen Okulu'nu bitirmişti. [3]

Fakülte  ve Akademisyenlik Yılları

Fakülteyi bitiridikten sonra Türkiyat Enstitüsünde  Fuat Köprülü’nün  gözetiminde iki yıl asistanlık yaptı.  1931-1932 .[4] ilk yapıtı olan Köroğlu Destanı (1931) adlı çalışmasından sonra Türk halk hikâyeleri ve saz şairlerine ait metinler ve tetkikler yapmaya başlamıştı.  1931 yılında tıp doktoru Reşit Galip'in  "Orta Asya'da iç deniz olduğu ve bunun sonradan kuruduğu"na ilişkin tebliğini eleştirince bir çok  tepkiler alıp bir çok düşman kazanmıştı. Hocası Fuat Köprülü’nün tavsiyesine uyarak fakültedeki görevini bırakıp Anadolu da öğretmenliğe başladı. Bu tartışmalar üzerine değeri tarihçimiz Zeki Velidi Togan’da   oldukça içerleyip ülkeyi terk etmişti.

Konya Lisesi ve Erkek Öğretmen Okulu'nda Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yaptı. Bu yıllarda Sabahattin Ali’de Konya’daydı ve yavaş yavaş sosyalist düşüncelere de yönelmeye başlamıştı.  1932-36) 1935'te Hayrünisa Hanım'la evlendi. Bir sene Beyşehir ve Halıcıoğlu'nda bir arada Kars ve Sarıkamışta askerlik görevlerinde bulundu. Kars’ta askerlik görevinde  iken  Aşıklık geleneği üzerinde çalışmalar da yapıyordu. Bu yıllarda Aşık Müdami ile de tanıştı. Posoflu Aşık Müdami’nin Ali Şir Hikayesini dinledi ve derledi[5]. Kars ve Erzurumdaki Halk hikayeleri üzerinde derlemeler yaptı.

Daha sonra kazandığı  bir Devlet bursuyla Almanya’ya gönderildi. Ön Asya dilleri öğrenimi için bulunduğu Almanya'da eşiyle birlikte bir Yahudi'nin evinde kalmış, nazi hayranları ile tartışmlara girmiş, kominizm propagandası yaptığı suçlması ile şikayet de edilmişti [6] Almanya’da karşısına çıkan bu itham daha sonraki yıllarda  güçlenerek  karşısına çıkacaktı. Berlin'de folklor konusunda incelemeler yaptı. Almanya’dan döndükten sonra  (1937) Mekteb-i Mülkiyede kütüphane memuru olarak göreve başladı.

1939 da Folklor ve Edebiyat adlı çalışmasını tamamladı.1941'de Halk Hikayeleri ve Halk Hikayeciliği teziyle doçent olarak AÜ DTCF deki görevine  bıraktığı yerden başladı.  AÜ DTCF de  Türki­ye’de halk­bi­li­mi­nin ba­ğımsız bir bi­lim da­lı  ola­rak ka­bul edil­me­si­ni sağ­layarak Halk Bilimi Kürüsünü kurdu. “Halk Edebi­ya­tı Ders­le­ri” (1.Ki­tap)  ad­lı ki­ta­bını bu yıllarda hazırladı. 1942 .

Bu yıllardaki çalışmlarını, makale ve yazılarını  Ülkü (1938), insan (1939), Yurt ve Dünya (1941-43), Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi (1943-44) dergi­lerinde yayımladı. Behice Boran'ın “Yurt” ve “Dünya” dergisini yönetti..  (1941-44.42 sayı)  21. sayıdan sonra bu derginin  imtiyaz sahibi olarak gözükmeye başlamıştı .

1945'te Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü'nde Sabahattin Eyuboğlu ile birlikte öğretmenlere folklor derlemelerinin yol ve yöntemlerini öğretti. Bu çalışmları sayesinde pek çok derlemenin yapılmasına ve derlemeci yetişmesine ön ayak olmuştu. Asistanı İlhan Başgöz’ün ifadesi ile “  Bi­lim­sel ob­jek­tiflik­ten ve sağ­lam mal­ze­me­ye da­yan­ma ku­ra­l›n­dan ödün ver­me­ye­rek Tür­ki­ye’de halk­bi­li­mi­nin sos­yal bi­lim­ler için­de sayg›n bir yer ka­zan­ma­sını sağladı.”[7]   1946 da Halk hikayelerine kaynaklık teşkil edecek olan” Halk Hikâyeleri ve Halk Hikâyeciliği” adlı çalışmasını yayımladı.

Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi dekanı Prof. Dr. Enver Ziya Karal, Milli Eğitim Bakanlığı'na bir rapor yazarak  “Doçent Behice Boran, Doçent Pertev Naili Boratav ve Doçent Niyazi Berkes'in "İstanbul'da yayınlanan ve siyasi görüşü ilmi düşünceyle uzlaşma kabul etmeyen yazı vaadi verdiklerini “ bildirdi.  Bu şikayet sonrasında başlayan soruşturmalar sonrasında başkanı olduğu Halk Edebiyatı Kürsüsü CHP iktidarınca komünizmi yaydığı , gizli kominst partilere üye olduğu gerekçesiyle  görevinden atıldı. Ziya Karamuk, Mecdut Mansuroğlu, Şükrü Güllüoğlu ve Nihal Atsız şikayetçi ve onlara rakip  pozisyonlardaydı. Yüksek Öğrenim Genel Müdürü N. Halil Onan’da söz konusu kişilerin  görevlerinde kalmalarının sakıncalı olduğunu bildiren bir rapor sunmuştu. [8]

Danıştay kararı ile görevlerine dönselerde iki yı süren olaylardan  sonra 1948'de profesörlüğe yükseldi. Soruşturmalar  ve olaylar iki yıl sürdü. 1950'de soruşturmalardan aklanmasına rağmen  sonunda  Halk Bilim Kürsüsü de solculuk ve kominist faaliyetlere alet olduğu gerekçesi ile kapatıldı. Aralarında Behice Boran, Azra Erhat, Asistanı, İlhan Başgöz,  Adnan Cemgil, Niyazi Berkes,  gibi akademisyenlerinde bulunduğu  32 kişi AÜ DTCF deki görevlerinden atıldı. Halk Bilimi kürüsüsü de kapatıldı.

Yurtdışındaki  Yılları

Bir süre işsiz kalan Pertev Naili Boratav  ,K›­sa bir sü­re Ame­ri­ka Bir­le­ şik Dev­let­le­ri’nin Stanford Üniversitesi’­ nde Hoover Kütüphanesi’nin Türkiye Bö­lü­mü’nün kuruluşunu  yönetti. Daha sonra 1952'de bir Fransız meslektaşının çağrısı üzerine Fransa'ya gitti. Fran­sa’da CNRS  “Centre National de la Recherche Scientifique” de  ölene kadar çalıştı. Bu kuruluşta çalışırken ilaveten ve çeşitli kuruluşlarda çeşitli çalışmalarda bulundu. Türk folkloru ve halk edebiyatı konusundaki çalışmalarını Fransa'da sürdürdü. Buna rağmen Türk folkloru konuusndaki çalışmlarını  devam ettirdi. W. Eberhard ve  Louis Bazin'le birlite yaptığı çalışmlarını  Fransızca, Macarca ve Almanca olarak yayımladı. Kırgız destanı  Er-Töştük'ü (1965) ve Türkmen şairi Mahtumkulu Firaki' nin şiirlerini Fransızca'ya çevirdi.

1972'nin sonuna kadar Centre National de la Recherche Scientifique'te Paris'te (CNRS) araştırma uzmanı, 1976'ya kadar da École Pratique des Hautes Etudes’te Türk halk edebiyatı ve Osmanlı arşiv ve belgesi üstüne seminer yöneticiliği yaptı.   Bu dönemde Türk Halk Ede­bi­yatı üzerinde çalışmalarını devam ettirdi.   Türk halk edebiyatı uzmanı olarak birçok uluslararası kongre ve konferansa katıldı.

Paris'te CNRS (Centre National de la Recherche Scientifique)'de çalıştı.  Pariste iken te­ker­le­me tü­rü­nü ko­nu alan ve dün­ya halk­bi­li­mi klâ­sik­le­ri ara­s›n­da ka­bul edi­len “Le ‘Te­ker­le­me “ başlıklı çalışmasını 1963 yılın­da Pa­ris’te ya­y›m­ladı.  Günümüzde dahi alanında en önemli kaynaklardan biri olan ilk bas­kısı  1969 yılında ya­p›­lan 100 So­ru­da Türk Halk Ede­bi­ya­tı adı eserini de Pariste yayımladı.


1998'de Paris'te öldü.

Hizmetleri

Boratav halk edebiyatı ürünlerini sözlü gelenekten ve diğer kaynklardan derledi. Folklorik ortaya çıkışlarını, varyantlarını değişimlerini, yayılım alanlarını , sözlü hal edebiyatı ürünlerinin uğradıkları değişimleri,  sözlü gelenek ürünlerinin tasniflerini tertiplerini, tanımlarını , yapısal özelliklerini, motif, epizot ve  bölümlerini,  vb değerlendirdi. Boratav, sözlü halk edebiyatını : 1) destanlarla hikâyeler; 2) ma­sallar, fıkralar, zincirlemeli masallar, efsaneler; 3) atasözleri, bilmeceler; 4) halk şiiri; 5) halk tiyatrosu, dramatik temsil görünüşüyle meddah sanatı, karagöz, kukla… türlerine ayrılarak incelenmeli, âşıkların geliştirdiği des­tan, güzelleme, taşlama, koçaklama, ağıt, muamma gibi türlere ve bölümlere ayırdı.  (Türk Dili, Aralık 1968).  Çalışmlarını da bu tasniflere göre yaptı.

Türk halk edebiyatı araştırmalarının  öncüsü, tertipleyicisi ve  temel kaynağı olan Pertev Naili Boratav Pertev Naili Boratav,. Anadolu halk kültürü araştırmalarına, aşık geleneğine, Anadolu masalları, çocuk oyunları, Halk hikayeleri, halk tiyatroları, türküler ve halk ozanları üzerinde yoğunlaştı.  2000 masal, 40 halk hikâyesi, 1000 kadar çocuk oyunları[9], türküler, tiyatrolar, şarkılar, fıkralar, şiirlerden meydana gelen zengin bir arşiv kurdu. Tür­ki­ye’de­ki ço­cuk oyun­la­rının , Türk Halk Hikayelerinin,  Türk Halk Masallarının , masal ve oyun te­ker­le­me­le­rinin tespit,  tahlil , tasnif edilmesinde  bü­yük kat­kıları oldu.

 “Pertev Naili Boratav öm­rü­nü Türk kül­tü­rü­nün söz­lü bi­ri­ki­mi­ni derle­me, in­ce­le­me, yo­rum­la­ma, de­ğer­lendir­me ve ta­n›­t›­m›­na ada­mış çok de­ğer­li bir ilim ada­mıyd.” Halk bilimi dalında “Prof. Dr. Per­tev Na­ili Bo­ra­tav’a mü­ra­ca­at et­meden ya­p›­la­bi­li­cek araş­tır­ma pek az­dır .” [10]

91 yıllık yaşamında 20’ye yakın kitap ve birçok bilimsel yazı yayımladı. Siyasi kimliği nedeni ile Fakültedeki görevine son verildiğ halde bilimsel çalımlarından kopmadı.  Buna rağmen   ülke kültürüne çok önemli bir Halk Edebiyatı Arşivi  kazandırdı. Anadolu’da çok sayıda masal, halk hikâyesi, çocuk oyunları, türkü, halk tiyatrosu, fıkra, halk şairi derlemelerinde bulundu. Yurt dışında yaşadığı halde arşivini ülkeye  taşıdı . TTK ‘ya bağışladığı arşivi  araştırmacıların hizmetine açıldı. 1998 [11]


Önemli ödülleri             

  • 1972'de Fransa'da Bilimsel Araştırmalar Ulusal Merkezi'nin ödülü
  • TC Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü (1993)
  • Sedat Simavi Vakfı Ödülü (Folklor ve Edebiyat adlı kitabıyla l983);
  • Truva Folklor Araştırmaları Derneği Halkbilim Ödülü (l998).


Eserleri

  • Köroğlu Destanı, 1931, 2003
  • Folklor ve Edebiyat I, 1939, 1991
  • Bey Böyrek Hikayesine Ait Metinler, 1939
  • Halk Edebiyatı Dersleri, 1943, 2000
  • İzahlı Halk Şiiri antolojisi, 1946, 2000
  • Folklor ve Edebiyat II, 1954, 1991
  • Halk Hikayeleri ve Halk Hikayeciliği,1946, 2002
  • Wolfram Eberhard'la birlikte Türk Halk Masalları Tipleri 1953
  • Typen Türkischer Volsmarchen, 1953
  • Türk Masalları ( 22 Masal) Contes Turcs Paris, 1955
  • Anadolu Türküleri  ( Fuat Özdemir’e birlikte).
  • Anadolu Destanları (Fuat Özdemir’e birlikte).
  • Literature Populaire Turc, Unesco, 1965 
  • Philologicae Turcicae Fundamente, Unesco, 1965
  • Zaman Zaman İçinde, 1958, 1992
  • Le Tekerleme, 1963, 2000
  • Az Gittik , Uz Gittik, 1969, 1992
  • 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı (1969),
  • 100 Soruda Türk Folkloru (1973).



  • [1] Metin Turan, Pertev Naili Boratav'a Armağan, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998
  • [2] Hasan Latif SARIYÜCE, “Pertev Naili Boratav “Türk Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Ansiklopedisi, Nar yayınları, 2012, C. 2
  • [3] Metin Turan, Pertev Naili Boratav'a Armağan, Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998
  • [4] ESİN ALÇIOĞLU, “TÜRK HALK EDEBİYATININ VE HALK BİLİMİNİN KOCA ÇINARI PERTEV NAİLİ BORATAV”, AKADEMİK BAKIŞ DERGİSİ Sayı: 32 Eylül – Ekim 2012
  • [5] Şahamettin Kuzucular, Posoflu Aşık Müdami Hayatı, http://www.edebiyadvesanatakademisi.com/
  • [6] https://line.do/tr/unutulan-bilim-insanimiz-pertev-naili-boratav/eut/vertical
  • [7] BAŞ­GÖZ,İl­han: “Per­tev Hoca İçin”, Folk­lor ve Edebiyat, 2, Şubat 1995: 101- 103.
  • [8] Mete Çetik, Üniversitede Cadı Kazanı: 1948 DTCF Tasfiyesi ve P. N. Boratav'ın Müdafaası
  • [9] Yrd. Doç. Dr. Nebi ÖZDEMİR,ÇOCUK OYUNU ARAŞTIRMALARINDA Prof. Dr. Pertev Naili  Boratav’IN YERİ”, http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/38/38.pdf
  • [10] Prof. Dr. Umay GÜNAY,” Prof. Dr. Pertev Naili Boratav’I Kaybettik” http://www.millifolklor.com/tr/sayfalar/38/38.pdf
  • [11] Acaroğlu, Mehmet Türker, Prof. Dr. Pertev Naili Boratav Kaynakçası (1931-1998) (1998-2000).


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...