Hasta Kasım - Xesta Qasım -Azerbaycan 18Y.y Aşık

 
 
Hasta kasım (XVIII. yüzyıl) Azerbaycan 18Y.y Aşık
 
Xesta Qasım’ın hayatı hakkında bilgimiz yoktur. "Xesta Qasım Tikmetaşlı" mısrasından dolayı onun Güney Azerbaycan'ın Tikmetaş köyünden olduğu sanılmaktadır. Babasının adı ibrahim’dir.
Mahlasındaki "Hasta" sıfatı tasavvufî anlamdadır (Gayıbov 2011: 16).  Gelenek içinde usta bir âşık olmuş ve "Dede Kasım" denmeye de başlanmıştır.  ( DR. SEYRAN QAYIBOV, HASTA KASIM, turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?)
 
 Şiirlerinden eşinin adının Selbi, oğlunun Ahmed, kızının Huraman olduğu anlaşılır. Selbi Hanım'ın erken vefatı üzerine âşığın Laçın Hanım'la ikinci evliliğini yaptığı tahmin edilir (Gayıbov 2011: 21). İlk eğitimini doğduğu köyde alır, eğitimini tamamlamak için Erdebil Şeyh Sefi Dergâhı'na gider (Kasımlı 2004: 547; Siyami 1373: 14; Gayıbov 2011: 11). Dergâha gitmesinin diger bir sebebi gördüğü rüya sonucu olmuştur (Kasımlı 2004: 548; Gayıbov 2011: 12-17).
 
Xasta Qasım, badeli olduğunu Hz Ali’nin elinden bade içtiğini söyleyen, saz çalan telden söyleyen, gezgin ve atışmalar yapan   bir âşıktır. Nadir Şah Avşar'ın(saltanat yılları 1736-1747) ordusuyla seferlere katılmış ve 1778 yılında vefat etmiştir. Mezarı doğduğu köydedir (Kasımlı 2004: 547; Siyami 1373: 23-24; Gayıbov 2011: 32)
 
 Koşma, tecnis ve geraylı türlerinde şiirler söylemiş üsdatnameler de yazmıştır.  . O, ustadnâmelerinde, doğruluğu, iyiliği tavsiye eder, kötülüklerden nefret ettiğini söyler. Lirik tarzda yazmış olduğu qoşmalannda, ahlâki ve terbiyevî fikirleri ön planda tutar. Koşmanın dışında, muamma, geraylı ve atışmalarında da başarılıdır. Qasım, şiirlerinde yalnızlık, yoksulluk ve dünyadan şikâyet gibi konuları işlemiştir. Hayatı ile mahlası arasında adeta bir benzerlik olduğu için "Xeste" mahlasını kullanmıştır.   "Xeste" mahlasını kullanmasının nedeni fiziksel hastalığı değil; yalnızlık ve yoksulluk mânâlarını ifade etmektedir. Xeste" mahlasının dışında "Xeste Cismim", "Xeste Könül" mahlaslarını da şiirlerinde kullanmıştır
 
 Xasta Qasım'm hayatı etrafında bir halk hikâyesi oluşmuştur.  Hasta Kasım aynı zamanda musannif bir halk ozanıdır. Hyatı boyunca üç tane halk hikâyesi oluşturmuştur.  Bu halk hikâyeleri : "Ali Yar", "Masum", "Cihan ve Abdullah"  tır.
 
“Cihan ve Abdullah"  adlı hikâyesi Doğu Anadolu, Kars, Erzurum, Igdır, Ardahan  Bölgesinde de bilinmektedir. ". Qasım'm şiirleri, M. Mahmutbeyov tarafından yayınlanmıştır. Aynı araştırıcı Şamahı'nın Tiran kö- yünde Âşıq Oruc'dan derlediği hikâyeyi Kesbi mecmuasında yayınlamıştır.
 
 
 Kaynaklar:
 
Haver Aslan, "Azerbaycan Âşık Edebiyatı", Hazer, 1 (11-12), Şubat Mart 1980,13-19.
Aşıqlar, Bakı 1960,40-44.Âşık Lütfi Aydın (Anlatan), "Dede Kasim'dan Hikâyeler:
Cahan ve Abdullah", Karseli, 7 (84), Temmuz 1971, 3-4. Burdan itibaren 8 (92), Mart Î972'ye kadar 8 sayı. Azerbaycan Edebiyyatı İncileri/Bayatı, Qoşma, Tecnis, Bakı 1988, 82-84; 195-197,454-456 Azerbaycan Edebiyyatı Tarihi, I. Cilt, Bakı 1960, 495-499. Paşa Efendiyev, Azerbaycan Şifahi Halg Edebiyyah, Bakı 1981, 193-195 . Xalqın Söz Yezinesi, Bakı 195, 241-242. Hasan Kartan, Doğu Anadolu'da Âşık Edebiyatının Esasları, Ankara 1977. Fahrettin Kırzıoğlu, "Dede Kasım", Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Dergah Yayınları, 2 cilt, 209. S. Paşayev, Xeste Qasım, Bakı 1975. Osman Sanbelli, "Hazırlayan", Azerbaycan Poetry, Moskova, 623-625. Telli Saz Üstadları, Bakı 1964,15-19. Azerbaycan Aşıqlan ve El Şairleri I, Bakı 1983, 93-118.
 
http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10904,xastaqasimpdf.pdf?0
http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=158
 

Şiirleri

OLA

Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...