KAYGUSUZ ABDAL HAYATI ( 15. yy )

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 16 Haziran 2011 Perşembe aaa Beğen
 
 

Kaygusuz Abdal'ın Yaşamı :
 

Kaygusuz Abdal'in asil adi Alâeddin Gaybî'dir. Padişah II. Murat (1421–1451) döneminde ve 1341-1444 yılları arasında yasadığı,  Dedesinin Alaeddin bin Yusuf, Babasının ise  Alaiye Begi Hüsameddin Mahmud olduğu söylenir. Doğduğu, öldüğü yer ve yıl kesin olarak bilinmemektedir.[1]
 
Kaygusuz Abdal'ın hayatı hakkında ki bilgilerin çoğu Bektaşi menkıbelerine dayanır. Menkıbeye göre yaşamı söyledir: Gaybî, Alaiye (Alanya) Beyi'nin oğlu imiş. İyi bir öğrenim görmüş. Bir gün yaraladığı bir geyiği kovalarken Abdal Musa’nın Elmalı’daki dergâhına varmış. Dervişlerden geyiği sormuş. Abdal Musa, koltuğunun altına saplanan oku göstererek, "Oğul attığın ok bu mudur?" diye sormuş. Şaşırıp üzülen Gaybî, onun ayaklarına kapanmış, tekkesine kul olup Kaygusuz adini almıştır…
 
Alanya beyi oğlunu tekkeden kurtarmak ister ama Gaybi, Musa'dan ayrılmaz. Bey, Teke (Antalya) beyine başvurarak oğlunun kurtarılmasını ister. Teke beyinin gönderdiği ordu Musa'ya yenilir, Gaybi tekkede kalır.
 
Kırk yil orada hizmet etmis. Bektaşiliğin uluları arasına girmis. 1424–1430 yıllarında Rumeli'yi dolaşmış. Edirne, Yanbolu, Filibe ve Manastır’da bulunmuş. Daha sonra Hacca gitmis. Mısır’a gönderilerek kurduğu tekkeye şeyh olmuştur. [2]
 
“Şeyhi tarafından Mısır'a gönderilen Kaygusuz Abdal, orada bir tekke kurar. Bu tekke, İslam dünyasında büyük bir ün kazanır ve hastalarla başı dara düşenlerin sığınağı olur. Kaygusuz Mısır'da ölür. Türbesi, Kahire yakınlarında bulunan, bir mağarada olduğu söyenir. “[3]. Hatta bazı kaynaklar bu mağaranın Mukataam dağında bir mağara olduğunu ve oraya gömülmüş olduğunu belirtirler... 
Menkıbelerin dışında baktığımız zaman Kaygusuz’un, bir eserindeki bir ibareden de hareketle 1397-98 yıllarında doğduğu ifade edilebilir.[4] Hayatı hakkında doğum ve ölüm yılları ve yerleri hakkında çok kesin bilgiler bulunmayan Kaygusuz’un menkıbelerde bahsedilen hayatı dışındaki hayatı hakkında kaynaklara ve belgelere dayalı bilgiler yoktur.
 
 Eserlerinden de XV. yüzyılda yaşamış olduğu anlaşılan Kaygusuz’un Anadolu ve Rumeli'nin birçok yerlerini gezmiş ve iyi bir öğrenim görmüş olduğunu tahmin etmek zor değildir. Kaygusuz Abdal'in şiirlerinden anlaşıldığına göre iyi bir öğrenim görmüş, tasavvufu bütün ayrıntılarıyla öğrenmiş, özellikle İslam dini konusunda geniş bilgi edinmiştir. 


Bin batmandan olsa kazan 
Usta ger değil mi düzen 
Hayranlık esince cana 
Bengilik de gereg olur 

dörtlüğüne dayanılarak esrar içtiğini söyleyenler vardır. 14. yüzyıl Anadolu'sunda esrar içmek "abdallar" arasında cok yaygın bir tutkuydu. Ancak, Mevlana’nın kimi şiirlerinden, Şems-i Tebriz’inin olduğu söylenen "Makalat" tan anlaşıldığına göre Mevlevilerde de esrar içimi yaygındı. Tasavvuf yolunu seçenlerin çoğunun esrara düşkünlüğü bilinmeyen bir olay değildir. 

Ergene'nin köprüsü 
Susuzluktan bunalmış, 
Edirne minaresi 
Eğilmiş su içmeğe 


dörtlüğüne dayanılarak Edirne yörelerini dolaştığı sonucu çıkarılmaktadır. Burada geçen "Edirne minaresi" nden anlaşıldığına göre, o dönemde Edirne ilinde önemli camiler vardı, üstelik bir akarsu kıyısındaydı. Kaygusuz Abdal,  adinin  "Gaybi"  olduğunu  "Dolabname" adli uzun şiirinde söyler.[5]  “ Kelebek buğday ekmiş  Manisa ovasına “ derken Manisa ilini, baska bir yerde de, yine alayci, güldürücü bir tutumla: 

Kertenkele derilmiş 
Dile Kirim geçmege.
 
Dizesinden de anlaşılacağı kadarı ile bir çok yeri dolaşmış olduğu sonucu çıkmaktadır.
Kaygusuz Abdal’ın birkaç şiirinde kadından, birisinde açıkça karısından yakındığı görülür, buna dayanarak iyi bir evlilik geçirmediğini söyleyecek durumda değiliz. Alaycı, yerici, güldürücü dili kimi konularda güvenilir bir yargıya varmayı engelleri. Bu gibi dizeler söylemesine bakarak bu yöreleri gezdiği sonucunu da çıkarabiliriz.
 
Abdal Musa gibi halifesi Kaygusuz Abdal da Bektaşi edebiyatının kurucularından sayılır. “Kaygusuz Abdal, Bektaşî erkan namesi üzerinde bazı düzenlemeler yaparak Bektaşîliğin ilk "erkan namesini" hazırlamış, Bektaşîlik Tarikatı’nın ilk “tüzük yapıcısı” “Kaygusuz Abdal”olmuştur.” [6]
 
Kaygusuz Bektaşiler arasında çok saygı görmüş bir ozandır. “Hemen bütün Bektaşi tekkelerinde bulunan ve Kaygusuz'a ait olduğu kabul edilen bir resimde, bir yılan, bir akrep ve bir arslan, ayakları bine yatarak ona boyun eğmiş görünürmüş.”[7]
 
Yunus Emre'nin açtığı yolda yürümüştür. Hem aruz, hem de heceyle yazmıştır. Tasavvuf felsefesine yaslanan şiirlerinde ince bir alay görülür. Yobazlıkla hem sofuluğu nükteli bir anlatımla taslar. Tekerlemelerle beslenen temiz bir dili ve kıvrak, tatlı, özgün bir deyişi vardır. Birkaç şiirinde Serâyı, Miskin Serâyı, Kul Kaygusuz ya da Miskin Kaygusuz mahlasını kullanmıştır.[8]
 
Kaygusuz hem tasavvufla ilgili hem de halk şiirinin genel konuları ile ilgili şiirler yazmıştır. Tasavvufi şiirlerinin yanında tekerlemeleri, şathiyeleri (alaylı, iğneli ve şiirler) de önemli bir yer tutar. Yunus Emre’ye hayranlık duyan şair onun yolunda onun tarzında olan güzel şiirler yazmıştır.
 
Türküler com sitesinde Levni’nin Kaygusuz’un minyatürünü yaptığına dair bir ibare gördük, İşin aslını bilmediğimizden ve gerçekten de doğru ise  okurlarımız için ilginç olabileceğini düşündüğümüzden bu ibareyi olduğu gibi almayı uygun bulduk. “XVIII yüzyıl minyatürcülerinden Levni'nin yaptığı güzel bir Kaygusuz minyatürü vardır. “[9]



ESERLERİ


Divan, Sarây-nâme, Minber-nâme, Dil-güsâ, Gevher-nâme, Budala-nâme, Mesnevi, Muglâta-nâme, Esrâr-i Hurûf, Vücûd-nâme

 

Şiirleri

 
Kaynakça
 
[1] Türk Halk Siiri, haz. Asim Bezirci, Say Yayinlari, 1993.
[2] Türk Halk Siiri, haz. Asim Bezirci, Say Yayinlari, 1993.
[3] Anonim, Kaygusuz Abdal, http://www.turkuler.com/ozan/kaygusuz.asp, son erişim, 12-12-2012
[4]  Türk Halk Siiri, haz. Asim Bezirci, Say Yayinlari, 1993.
[5] Türk Halk Siiri, haz. Asim Bezirci, Say Yayinlari, 1993.
[6] http://tr.wikipedia.org/wiki/Kaygusuz_Abdal
[7]  Anonim, Kaygusuz Abdal, .kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=1280, son erişim, 12-12-2012
[8] Türk Halk Siiri, haz. Asim Bezirci, Say Yayinlari, 1993.
[9] Anonim, Kaygusuz Abdal, http://www.turkuler.com/ozan/kaygusuz.asp, son erişim, 12-12-2012
 
 

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 





 


Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...