Nuri İyem Hayatı ve Resim Sanatı

Ekleyen : Şahamettin Kuzucular , 11 Temmuz 2012 Çarşamba aaa Beğen




Nuri İyem



Nuri İyem (1915, İstanbul - 18 Haziran 2005, İstanbul, Toplumcu Gerçekçiler  Resim Sanatı akımının önde gelenRessamlarlarından.


1915 yılında İstanbul'da doğan Nuri İyem bir sağlık memuru olan babasının görevi nedeniyle çocukluk yıllarını Anadolu'nun farklı illerinde geçirmiştir. Henüz üç yaşında iken 1918 yılında annesi ve çok sevdiği  ablası ile birlikte babasının görevi gereği Mardin Cizre’ye gitti. Anılarında anlattığına göre  resme küçük yaşlarda duvarlara kömür kalemle yaptığı çizimlerle başlamıştır.

 İlkokula Mardin’de başladı. İleriki yıllarda gözleri Sanat yaşamının portrelerine konu olacak ve kendisi ile çok yakından ilgilenen ablasını 1922 yılında kaybetti.1923 yılında  Cizre'den İstanbul' a dönmüştü. Annesi ve teyzesiyle ile birlikte İstanbul'dan  Arnavutluk İşkodra’ya gitmişlerdi . İşkodra'da  mahalle mektebine gitmiş mahhalle mektebinden sonra da  da İtalyan İlkokulu’na devam edip bitirmiştir.

Ortaokulu, tekrar döndüğü İstanbul’da okuyan Nuri İyem, Pertevniyal Lisesi'inde öğrenci iken yaptığı resimlerini dönemin Akademi hocası Nazmi Ziya Güran ’a gösterdi Nazmi Ziya Güran onu Akademi’ye kabul edilebileceğini söylemişti. Oysa Sağlıkçı bir babanın oğlu olması nedeni ile ailesi onun doktor olmasını istiyordu. Ama Nuri İyem'in ruhundaki  resim tutukusu Nazmi Ziya Güran 'nın da telkinleri ile  Akademi'ye kaydolmasıyla sonuçlanacaktı. Bu davet üzerine  1933 yılında girdiği Akademi’de öğreniminin ilk yılında Nazmi Ziya Güran’ın öğrencisi oldu. Daha sonraki yıllarda Hikmet Onat , İbrahim Çallı ve Leopold Levy ile çalıştı.


Estetik derslerini ise daha sonraki yıllarda yakın dostu olacak olan AHMET.  H. Tanpınar’dan aldı. 1937 yılında birinciliği dönem arkadaşı Ragıp Gürcan ile paylaşarak mezun oldu. 1938 yılında yani II. Dünya Savaşı sıralarında asteğmen olarak Trakya’ya gitti. 1938’de askerlik görevini tamamladı.  Askerliğini yaptıktan sonra Giresun’a resim öğretmeni olarak atandı. Mezun olduğu okula 1940 yılında “Yüksek Resim Bölümü”nde okumak üzere tekrar geri dönerek Leopold Levy’nin öğrencisi oldu. 1944 yılında “Yüksek Resim Bölümü”nü Nalbant adlı çalışması ile ikinci kez birincikle ilk mezun olarak bitiren sanatçı, aynı yıl Nasip Özçapan’la evlendi. (1)


1941 yılında Avni Arbaş, Agop Arad, TURGUT ATALAY ,Haşmet Akal , Kemal Sönmezler, Selim Turan, Fethi Karakaş, Ferruh Başağa ve Mümtaz Yener gibi Toplumcu Gerçekçiler sanat anlayışını paylaştığı arkadaşları ile YENİLER- LİMAN GRUBU ’nun kurucusu oldu.

Bu ekibe daha sonra Turgut Atalay Güneri, Haşmet Akal, Agop Arad, Fethi Karakaş, Ferruh Başağa   ve Mümtaz Yener de katılmıştı.  Leopold Levy’nin bu genç öğrencileri, “ YENİLER ” adını aldı. (2)

Kemal Sönmezler,Ressam Selim Turan ve Avni Arbaş’la birlikte, balıkçıları ve liman işçilerini inceleyerek onları betimledikleri resimlerle sergi açmaya karar verdi. “ Liman Kenti İstanbul ” konulu ilk sergisini Beyoğlu Matbuat Umum Müdürlüğü binasında açtı. Türkiye’nin ilk özel resim dersanesini Beyoğlu Asmalı mescit S. Önay Apartmanı çatı katında Fethi Karakaş ve Ferruh Başağa ile birlikte kurdu. Buradan yetişen öğrencilerin ilerleyen yıllarda Tavanarası Ressamları adlı bir grup kurduklarına şahit oldu.(1)


YENİLER- LİMAN GRUBU olarak ikinci sergileri  “Kadın” temalı bir sergiydi Bu sergiyi de aynı mekanda Beyoğlu Matbuat Müdürlüğü Salonu’nda 1942’de açtılar. Gurbun  üçüncü sergisi 1943’te Eminönü Halkevi’nde yapılmıştı.“ YENİLER GRUBU ” Türk resim tarihinde ilk kez Toplumcu Gerçekçiler resmi savunan görüşleriyle önemli bir dönüm noktası oluşturdu.(2)

 Yeniler Grubu, Avni Arbaş, Agop Arad, Turgut Atalay, Haşmet Akal, Kemal Sönmezler, Selim Turan, Fethi Karakaş, Ferruh Başağa, Mümtaz Yener adlı ressamalrı bir çatı altında buluşurdu. "Liman sergisi adı verilen bu etkinliğin ardından Yeniler adı altında birleşen sanatçılar, özellikle Akademi dışındaki yazar ve sanatçılardan destek görmüşlerdir. Yeniler, bir sanatçı olarak varolmanın yolunu sanat anlayışları ve toplum gerçekleri arasında bir orta yol çizerek bulmaya çalıştılar." Yeniler Grubu sosyal grçekçi görüşleri ile akademik kuralaların dışında bir resim arayışına giren ressamlar topluluğudur. Belli bir Sanat Akımı düşünceleri olmasa bile orta bir yol rarayışı içinde olmuşlardır. "Akademiye tepki olarak kurulan Yeniler Grubu, aralarında Abidin Dino, Nuri İyem , Avni Arbaş vb. pek çok ressam ve Heykeltıraşın toplumsal gerçekçi anlayışla gerçekleştirdiği bir sergiyle D GRUBU‘nun Anadolu gerçeğinden uzak yaklaşımını protesto eder. "  (5)


1946’da Beyoğlu’nda bir mağazanın üçüncü katında ilk kişisel sergisini açtı ve “ Yeniler Grubu ” nun dördüncü sergisine katıldı. Nuri İyem bir süre RESİM VE HEYKEL MÜZESİ ’nde Halil Dikmen’ in yardımcııs olarak çalıştı.(3)

Aynı yıl UNESCO sergisine “Nalbant” adlı çalışmasını yollamıştı.  Yeniler grubu iki yılda bir sergiler açıyordu.  Sanatçı Yeniler Grubunun 1947’den 1951’e kadar her iki yılda bir Fransız Kültür Merkezi’nde düzenlenen tüm sergilerine katılmıştı. 1948’den sonra sanatçının resim anlayışında bariz bir değişiklik meydana gelmeye başlamıştı. 1948 yılında  Soyut Sanata yönelerek manzara ve çeşitli  nesneleri betimleyen Soyut çalışmalar yapmaya başlamıştı.

1951’de “ Yeniler Grubu ” nun dağılması üzerine Türk Ressamları Derneği’ne üye olarak bu derneğin sergilerine katılmaya başlamıştı. 1952 yılı Nuri İyem'in ikinci kişisel sergisini açtığı bir tarih oldu.  Son yııllarda yaptığı nü’ler ve portrelerinden oluşan ikinci kişisel sergisini Maya Sanat Galerisi’nde izleyenlere sundu. 1952 yılından sonra düzenli olarak ve her yıl üst üste  ve düzenli olarak kişisel sergilerini açmaya başlamıştı.

1956’da Venedik, 1957’de Sao Paulo Bienali’ne katıldı. 1965’e kadar Soyut ve NON-FİGÜRATİF çalışmalarını sürdürdü. 1948’den sonra yöneldiği Soyut Sanat anlayışını 1960 ‘lı yıllarda bırakarak, köyden kente göç eden insanların, gecekondu yaşamından sahneleriin ve genç kadın portrelerinin ağırlıklı bir yer aldığı eski sanat anlayışına  yeniden dönüş yaptı. 1959-1970 arasında çeşitli duvar resmi çalışmaları yaptıysa da hiçbiri günümüze ulaşamadı.(2)


Aynı dönemde Yeditepe ve Dost dergileri için sanat yazıları yazdı. 1986’da Tüyap Ticaret Merkezi’nde 50. sanat yılı onuruna retrospektif sergisi açıldı ve sergi ile ilgili kitabı yayımlandı. 1973’te Cumhuriyet’in 50.Yılı Resim Ödülü, 1989’da Sedat Simavi Görsel Sanatlar Ödülü ve 1997’de Tüyap İstanbul Sanat Fuarı Onur Ödülü’nü aldı. 2001’de Evin Sanat Galerisi, resimlerinin yer aldığı koleksiyonları tespit ederek görselleri arşivledi. Projenin devamı olarak, 1504 resimden oluşan “Dünden Yarına Nuri İyem” Retrospektif Sergisi açıldı ve sergiye gelen tüm yapıtların yer aldığı iki ciltlik kitabı ve Cd yayımlandı.


Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verilen sanatçının, aralarında kendisi gibi Sanatçı eşi ve hayat arkadşı Nasip İyem’in de bulunduğu cenaze törenine katılanların yakalarına, sanatçıyı "Anadolu Kadınları" temalı bir tablosunun önünde gösteren fotoğrafı takıldı. (1)




RESİM SANATI



Türk Resim Sanatının en önemli  ve en çok ürün veren Ressamlarından biri olan Nuri İyem 3500 civarında resim yapmış,  Anadolulu kadın portreleriyle tanınmıştır.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın, " Bir heykel kadar sımsıkı, yeşil mehtap aydınlığı kadar zarif, geçmiş zamanın havasını içinde taşıyan eski fresk ve ikonalar kadar yalın "  resimler yapan sanatçı eserlerinde  Anadolu insanlarını başarıyla karakterize eden  kadın yüzlerini, köyden kente göçün yoğunlaştığı zamanlara ait temaları,  Anadolu insanlarının çilelerini, mağdur duruşlarını, ezilen kadınların mazlum bakışlarını betimleyen  sosyal temalı resimler yapmıştır.  Mahur, çekingen, güzel, utangaç ve melankolik halleri  olan bu yüzler, hem ölen ablasının hayalini hem de çilekeş Anadolu kadınlarının ruh hallerini ve duruşalrını yansıtan resimlerdir. Anadolu insanlarının gecekondularda şehir varoşlarındaki yaşamlarını betimleyen resimlerinde çok çalışan, emeğini topraktan çıkaran kadınlar sembolize edilmiştir. Türk Resim Sanatına kendine özgü bir yaklaşım getirmeye çalışan Nuri İyem'in resimleri Türk resim sanatının baş yapıtları arasında yer almaktadır.

 İyem'in kadınları "Giysilerine takılmaksızın yüzlerini dikkatle incelersek köylü ya da kentli ayrımına düşmeksizin emekçi kadınları görürüz onlarda. Anadolu’da emekçi kadın olmanın suretidir onlar. Durgun, suskun, devinimsiz öylece bize bakarlar. Ataerkil toplumun ötelenmişliğini kuşanmıştır her biri. Silik ve ikincil. Sessiz ve hüzünlü. Yaşamın tüm acılarını bohçalayıp derinliklerinde saklama çabasındadır sanki her biri. Acı ve itilmişlik gizlenemez oysa, bakışları ele verir onları. Tüm sıkıntılarını depoladıkları bedenlerinin devinimsiz suskunluğuyla çelişen gözleri vardır onların. Kocaman üzüm karası." (5)

Türk Resim Sanatının en büyük ustalarından biri olarak kabul edilen sanatçı çok sayıda değerli ürünler vermiş  çok sayıda sergiler açmış,  bir yandan resimler yaparken diğer yandan görüşlerini yazmış yazmış ve tartışmıştır. Oluşturduğu kendine özgü biçemi, kadınları, portreleri, peyzajları, ölüdoğaları, nüleri ile figüratif ve soyut dönemleri ile kendine özgü bir sanatçı olmayı başarmıştır.

 Kendine özgü bir çağdaşlık ve modernizim anlayışı geliştiren Nuri İyem’in sanatı,"  Tanpınar’ın yerinde deyişiyle “rehbersiz” ve “pusulasız” bir yörünge üzerinde gelişmiş ve akademi merkezli sanat görüşlerine karşıt bir seçenek üzerinde kimliğini bulmuştur. "(3) "Nuri İyem; Türk resminin toplumun geniş kesimlerine ulaşması için Hoca Ali Rıza , Çallı Kuşağı ve Bedri Rahmi'nin sürdürdüğü çabaları büyük ölçüde ilerilere taşımayı başarmıştır. Bunun için Akademi'ye cephe almış, sıkıntılı yıllara göğüs germiştir. " (4)


Nuri iyem'in resim sanatını iki devreye ayırmak mümkündür.  İlk dönmlerinde nesenel fiğürlere dayalı resimler yapan sanatçı 1948 yılından sonra soyut resme yaönlmiştir. Her iki resim anlayışında da kendine özgü bir stil yaratmayı başaran sanatçının eserleri  Evin Sanat Galerisi tarafından tespit edilerek görselleri arşivlenmiştir. 2001  Projenin devamı olarak, 1504 resimden oluşan "Dünden Yarına Nuri İyem”" Retrospektif sergisi açılan ve sergiye gelen tüm yapıtların yer aldığı iki ciltlik kitabı yayımlanan sanatçı, Ulus’taki evinde 90 yaşında 18 Haziran 2005 tarihinde vefat etmiştir.

Nuri İYEM’ in eserleri Evin Sanat Galerisi’ nde sergilenmekte ve eserlerine sertifika verilmeye devam edilmektedir. Ayrıca, her yıl “Nuri İyem Resim Ödülü” adı altında bir resim yarışması ve iki yılda bir “Çağının Tanığı Bir Ressam : Nuri İyem” başlıklı araştırma – inceleme sergileri düzenlenmektedir. (2)

Nuri İyem  Nuri İyem
    

Bazı Sanatçıların İyem `le ilgili görüşleri şöyledir:


Mehmet Güleryüz (ressam): "Nuri İyem bizim jenerasyonun önem verdiği, takip ettiği, etkilendiği bir sanatçıydı. Sanat görüşüyle yaşayan ender kişiliklerdendi. Akademi dışındaki duruşuyla da etkili olan biriydi. Önemli bir düşünce insanı ve ressam olan Nuri İyem , tavrını hiç bozmadı."


Mustafa Horasan (ressam): "Onun gidişiyle Türk resminde bir sayfa kapandı. Türk resminin mihenk taşlarından biriydi. Resim artık Türkiye `de gerek bakış açısı gerek sorunsala yaklaşım anlamında başka bir yere gidiyor. Bu gidişi de önemli ölçüde Nuri İyem ve onun kuşağına borçluyuz. O, Türk resminde yeni bir çağın tohumlarını attı ve bize de önemli bir miras bıraktı."


Nedret Sekban (ressam):  "Türk resmi ulu çınarlarından birini daha yitirdi. Toplumsal gerçekçiliğin en önemli ustasıydı. Onun Türk resim tarihindeki önemi `Yeniler` grubuyla başlıyor. `Yeniler` grubu o güne kadar Türk resim tarihi içinde politik siyasal anlamda ilk angajman sayılabilir. İyem de grubun en önemli üyelerinden biriydi. 90 yaşına kadar çizerek, boyayarak yaşadı. Önümüzde önemli bir örnekti."


Kemal İskender (ressam): "Bir kilometretaşıydı. Resminin hemen hemen her alanında -soyut dönemi de olmuştur- tutarlı ve yetkin işler verdi. Ayrıca ünlü Anadolu kadın tiplemesinde, Bizans ikonlarında gördüğümüz Meryem Ana figürüyle Rönesans Resiminde gördüğümüz Madonna figürünün bileştirerek evrensel kadını yaratmıştır."


Levent Çalıkoğlu (sanat eleştirmeni)
: "Türk resmi, sol politik eğilimin modernleşme sürecindeki en güçlü isimlerinden birini kaybetti. Toplumsal gerçekçi resmin kitlelere mal olmuş istisnai sanatçılarından biriydi. 1940`lı yıllardan başlayarak akademi karşıtı görüş ve sanat anlayışını hayata geçiren, bağımsız, kendi ayakları üzerinde yükselen en önemli isimlerden birisiydi."


Hakan Gürsoytrak (ressam): "Özellikle Anadolu insanını, emekçisini ve kadınını modern resim sanatı içine onuruyla yerleştirmeyi başardı. Cumhuriyetin modern ilkelerine uygun resim sanatının oluşmasında çok önemli katkıları olmuştur."

Alıntı: Radikal


ÖDÜLLERİ


    1973 Cumhuriyet’in 50.Yılı Resim Ödülü,
    1989 Sedat Simavi Görsel Sanatlar Ödülü
    1997 Tüyap İstanbul Sanat Fuarı Onur Ödülü



 
KAYNAKÇA

  1. http://tr.wikipedia.org/wiki/Nuri_%C4%B0yem
  2. http://www.evin-art.com/pPages/pGallery.aspx?pgID=7&lang=TR&sanID=154&section=6&subSection=1&bhcp=1
  3. http://sanattarihi.net/forum/index.php?topic=792.0
  4.  www.lebriz.com
  5. www.ufukcizgisi.org

Dosya:Nuri İyem Nalbant.jpg

Nalbant,Nuri İyem,
Dosya:Göreme Güvercin ve kadınlar.jpg
Nuri İyem, Dosya:Göreme Güvercin ve kadınlar

Dosya:Nuri İyem Sokak 1949.jpg

Dosya:Nuri İyem Portre.jpg

:Nuri İyem Portre


    RESSAMLARLA İLGİLİ LİNKLER

  • Mümtaz Yener Hayatı ve Resim Sanatı
  • Ressam Avni Arbaş Hayatı ve Resim Sanatı
  • TURGUT ATALAY, HAYATI VE RESİM SANATI
  • Ressam Selim Turan'ın Hayatı ve Resim Sanatı
  • Ferruh Başağa, Hayatı ve Ressamlığı
  • Sabri Fettah Berkel , Hayatı ve Ressamlığı
  • Edip Hakkı Köseoğlu , Hayatı ve Tabloları
  • Muhittin Sebati, Hayatı ve Ressamlığı
  • Hakkı Anlı, Hayatı ve Ressamlık Detayları
  • Halil Dikmen, Ressam ve Neyzen
  • Cemal Tollu, Hayatı ve Ressamlık Detayları
  • Zeki Faik İzer Hayatı ve Sanatçı Kişiliği
  • Nuri İyem, Hayatı ve Resim Sanatı
  • Cevat Dereli ve Resim Sanatı
  • Eşref Üren, Hayatı ve Ressamlığı
  • Turgut Zaim ve Resim Sanatı
  • Mahmut Cûda'nın Ressamlığı ve Hayatı
  • Abidin Dino, Hayatı ve Ressamlığı
  • Kadın Ressam Hale Asaf
  • Nurullah Berk, Hayatı ve Resim Sanatı
  • Hamit Görele , Hayatı ve Resim Sanatı
  • Ressam Ali Avni Çelebi, Hayatı, Sanatı ve Taploları
  • Osman Hamdi Bey, Hayatı ve Taploları
  • Ressam Elif Naci'nin Hayatı ve Resim Sanatı
  • Saim Özeren'in Hayatı ve Ressamlığı

Not: Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, Resim,Tablo, kaligrafi, ebru, Fotoğraf, minyatür, hat, sedef, el işi, oya, bezeme, Telkari, kazaziye  benzeri çalışma  ve araştırmalarınızı, sitemize üye olarak ,  bize başvurarak ESA'da paylaşarak kültürümüze katkıda bulunabilir, kendinizi ve ürünlerinizi tanıtabilirisiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com








Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...