Kelime Grupları

Ekleyen : ESA , 25 Ağustos 2016 Perşembe aaa Beğen
 
 

KELİME NEDİR


Kelime, kendi başına bir  anlamı veya görevi bulunan ve tek başına kullanılabilen, ses,  veya  heceler topluluğudur.  Kelimeler anlamlı veya görevli dil birlikleridir. Kelimeler genel olarak en az bir anlam  taşıyan ses birlikleridir. Taşıdıkları anlamların isimlerle veya fiillerle ilgili en az bir anlamı olduğu gibi bir kelimenin temel, yan ve mecaz olmak üzere birden fazla da anlamı olabilir. Varlıkları nesneleri veya varlıklar yada nesnelerle ilgili anlamları karşılayan kelimeler  İsim Grubu, eylem, iş oluşlarla ilgili  kavramları karşılayan kelimelere Fill Grubu kelimler denir.

Kelimelerin o dili konuşan insanlar tarafından kabul görmüş bir kavramı vardır. Her kelimenin, varlık nesne, veya eylemle ilgili zihinde oluşturduğu öğrenilmiş bir izleimi vardır.  Kelimelerin zihinde oluşturduğu bu izlenime kavram denir. Kelimeler söyleneince zihinde o kelime ile ilgili oluşan izlenim belirir. Kelimenin zihinde izlenim oluşturduğu  varlık veya hareket zihnimizde canlanır.  Kelimeler karşılık geldikleri kavramın zihinde uyanan imajlarının seslerle karşılanan  halidir. Kitap, sürü, iğrenç, limon, daktilo, sinema, kokarca, kuzu, cetvel, hüzün , eğilmek, sürünmek koşmak , yazmak... kelimelerinin her biri  o kelimenin karşılık geldiği zihnimizce bilinen nesne, olgu, durum, eylem, iş oluş , görüntü ve duyularla elde edilmiş izlenimlerin oluşmasını sağlar

Bazı kelimelrin kendi başlarına karşıldağı bir anlamı yoktur: gibi, ile , ve , için , fakat, ama, kadar vb.  Fakat kendi başlarına karşıladıkları anlamları olmayan  ve hiç bir varlığı veya hareketi karşılamayan bu kelimlerin diğer kelimlerle birlikte kullanıldıklarında  edindikleri anlam ve görev ilgileri vardır.  Bu tip kelimler anlamlı kelimelerle birlikte kullanılırlar. Onların manalarına yeni ifadeler, görevler ve anlamlar  katarlar:  Adam gibi bir adam , sizin için gelmiştim, sabaha kadar ağladı örneklerinde olduğu gibi.

Kelimeden küçük ses birlikleri olan sesler, heceler, ekler ve bazı kökler tek başlarına kullanılamadıkları halde kelimeler tek başlarına kullanılırlar.

Kelimeler yapı bakımından ses veya ses topluluklarıdır. Tek sesli kelimelerin sayısı azdır. Türkçede tek sesli sadece iki kelime vardır: a, o (a birader, o kişi örneklerinde olduğu gibi .) Bunlara “e” ünlemini de dahil edebiliriz: e kardeşim!.


Kelimeler Tür bakımından önce ikiye yarılır

A= fiil gurubu : İş, oluş hareket bildiren kelime ve gruplarıdır: git, al, sür ,ağla
B= isim grubu: İsim veya isimlerle ilgili kelime türleridir:  isimler, sıfatlar, zamirler, zarflar, fiil­ler, edatlar, bağlaçlar ve ünlemler olarak sekize ayrılır.


1. İsimler (Adlar): Canlı ve cansız varlıkları, duygulan, düşünceleri, durumları, kavramları belirten kelimelerdir: Kitap, dünya, millet, orman, kuş, akıl, ağaç, kalem, defter...

2. Sıfatlar: İsimlerin önüne gelerek, onları nitelik, nicelik, yer, sıra gibi durumlar bakımından belirtmeye yarayan kelimelerdir: Güzel (kitap), yemyeşil (orman), küçük (kuş), birinci (ders)...

3. Zamirler: Kendileri isim olmadıkları hâlde, onların yerine kullanı­lan kelimelerdir: Ben,sen, o, biz, siz, onlar, kim, hangisi, herkes...

4. Zarflar: Fiillerin, sıfatların ya da kendi türünden kelimelerin önüne gelerek anlamlarını kuvvetlendiren veya kısan kelimelerdir: Yavaş (oku), bugün (gitti), çok (kötü), hızlı (geliyor)...

5. Fiiller: Bir iş-ya da hareketi kişi ve zaman göstererek anlatan kelimelerdir: Yazıyor, okuyoruz, geldin mi, oynayacak...

6. Edatlar: Kelimeler arasında ilgi kurmaya yarayan ve ancak cümlede aldıkları görevle anlam kazanan kelimelerdir: kedi gibi uysal, benim için geldi, araba ile gidecek...

7. Bağlaçlar: Kendi başlarına anlamları olmayan, eş görevli kelime­leri ve cümleleri bağlamaya yarayan kelimelerdir. Ne okuyabiliyorum, ne de yazabiliyorum, ben ve sen, kalem ile kâğıt...

8. Ünlemler: Çeşitli duyguları anlatmaya ve tabiattaki sesleri yansıt­maya yarayan kelimelerdir: Ah, vah, of, üf, ey, hey, tık tık, pat küt...



Yapısı bakımından kelimeler ise; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç çeşittir:

1. Basit kelimeler: Bütün ekler çıkarıldıktan sonra geriye kalan, kök durumundaki kelimelerdir: İnsan, el, ayak, taş, ağaç...

2. Türemiş kelimeler: kök veya gövde durumundaki kelimelere yapım ekleri getirilerek oluşturulan kelimelerdir: İnsan + lık, göz + lük, taş + çı, odun + cu, süt + cü, ağaç + lık...

3. Birleşik kelimeler: İki ya da daha çok kelimenin birleşmesiyle meydana gelmiş, yeni anlam ifade eden kelimelerdir: Gecekondu (gece + kondu), başkent (baş + kent), hanımeli (hanım + eli), cumartesi (cuma + ertesi), Çanakkale (çanak + kale)...




KELİME GRUPLARI:

Tek kelime ile karşılanamayan varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketler, kelime gruplarıyla karşılanır. Örnek : Aşevi, Çanakkale, Buz dolabı,  çamaşır makinesi, gide durmak, sevebilmek, alıvermek...Tek kelime ile karşılanan varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketlerin anlamı da kelime gruplarıyla genişletilir. Örnek : küçük ev, çok sevilen  bir film...


Kelime gruplarını 14 başlık altında inceleyebiliriz :

1. İsim tamlaması :

Bir ismin  iyelik sistemi içinde bir başka isimle  kurduğu kelime gurubuna denir.

Örnek :

ağacın / dalı,  araçın / tekerleği-  evin / kızı,- kedinin/  tırnağı- su / yolu- erik ağaçlarının /  kırık dalları



2. Sıfat Tamlaması :

Bir ismin , bir sıfat unsuruyla nitelendiği kelime grubudur. Bir isim onun sıfatı olabilecek bir kelime ile  belirtilir veya nitelendirilir.

Örnek :

Yeşil / ağaç, Yaşlı adam; genç asker, kırmızı kitap, iyi insanlar , çok katlı otopark, sevimli kediler, bozuk saat, 


3. Sıfat Fiil Grubu :

Bir sıfat fiil ile bu sıfat fiile bağlı unsur veya unsurlardan kumlan keli­me grubuna sıfat fiil grubu denir.

Örnek :

hayalleri /yıkılmış kadın  , ümit rüzgarları /estiren politikacı


4. Zarf Fiil Grubu :

Bir zarf fiil ile bu zarf fiile bağlı unsur veya unsurlardan kumlan keli­me grubuna zarf fiil grubu denir.

Örnek :

tek başına/ yaşayan,  gece gündüz/okuyup yazan

5. İsim Fiil Grubu :

Bir hareket ismi ile ona bağlı unsur veya unsurlardan kurulan kelime grubuna isim fiil grubu denir.

Örnek :

onu gireceği sınava hazırlamak güneşli, sakin bir sabaha uyanmak

6. Tekrar Grubu :

Bir nesneyi bir hareketi karşılamak üzere eş görevli iki kelimenin meydana getirdiği kelime grubuna tekrar grubu denir.

Örnek :

apar topar, konar göçer,  içli dışlı, koşa koşa., geze geze, mini mini, iyi kötü, eciş bücüş, yıkık dökük


7. Edat grubu :

Bir isim unsuru ile bir çekim edatından kurulan kelime grubuna edat grubu denir.

Örnek :

 

bildirildiği kadarıyla- söylediğim / gibi - yorgunluğuma / rağmen-  bir dilim elma / için


8. Bağlama grubu :

Bağlama edatları ile birbirine bağlanmış iki veya daha fazla ismin  meydana getirdiği kelime grublarıdır.

Örnek :

mavi ve siyah,  yazmak ve okumak, Leyla ile Mecnun
hem güler hem de ağlar,  ne arabın yüzü ne şamın şekeri 


9. Unvan grubu :

Bir şahıs ismiyle bir unvan veya akrabalık isminden kurulan kelime grubuna unvan grubu denir.

Örnek :

 Dr. Kemal, Padışah I. Selim, Dede Korkut, Sütçü İmam, Şahin Bey, Nene Hatun, Mustafa Kemal Paşa, Albay Ali, Doktor Murat, Hemşire Suzan, Muhtar Mehmet vb.

10. Birleşik İsim (Grubu)

Bir nesnenin özel adı olmak üzere bir araya gelen kelimeler topluluğuna (grubuna) birleşik isim denir. Birleşik isimler, birleşik kelimelerden farklıdır.  Yanyana sıralanan özel isimlerle kurulur.

Örnek :

Hüseyin Avni Özkan, Yavuz Sultan Selim, Fatih Sultan Mehmet, Arif Nihat Asya, Orhan Kemal, Memduh Şevket Esendal, Sevinç Çokum,  Yaşar Kemal, Mimar Sinan...

11. Ünlem grubu :

Bir ünlem edatı ile bir isimden kurulan kelime grubudur.

Örnek :

Ey Türk gençliği!

Ey Türk istikbalinin evlâdı!

Ah Nijad!

Bre Doğan




12. Sayı grubu :

Basamak sistemine göre sıralanmış sayı isimleri topluluğuna sayı grubu denir.

Örnek :

elli üç, yüz yirmi dört, altı yüz otuz iki, bin dört yüz elli üç, bin dokuz yüz on dokuz...

13. Birleşik fiil (grubu)

Bir hareketi karşılamak üzere bir arada bulunan kelimeler topluluğuna (grubuna) birleşik fiil denir.

Örnek :

Kopya çekmiş,  duruşmaya  başladı. Gelmiş bulunduk. Misafir ağırladık. Gelmez oldu. Bağlandım kaldım. Gözden geçirdiler.

14. Kısaltma grubu :

Ad-Fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil gibi kelime gruplarından kısalmış ya da cümlelerin aşınma, kısalma ve kalıplaşması ile oluşmuş bulunan kelime grupları. İki ad ögesinden meydana gelen bu gruplarda vurgu ikinci öge üzerindedir. Başlıca türleri bulunma, çıkma (ayrılma), isnat, vasıta, yönelme ve yükleme gruplarıdır.

Örnek :
 kıs kıs gülmek,ahmakıslatan, ardıç rakısı, canı/tez, yüzü/aşkın, haftada/bir, 

 

                      

Edebiyat Dil bilim, Kültür, Folklor, Geleneksel ve Güzel Sanatlarla ilgili, Tez, yazı, İnceleme, ve Araştırmalarınız bize başvurarak bu sitede Paylaşabilirsiniz.

 BAŞVURU İÇİN : ESA, İLETİŞİM  veya s_kuzucular@hotmail.com 



Sitedeki yazıların tüm hakları ve sorumluluğu yazı sahiplerine aittir. Yazıların izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. Aksi davranışlara karşın yasal işlemlere başvurulacaktır.

Yapılan Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış...

Yorum Yaz

Yorum yazmak için üye girişi yapınız...