AĞIZ  ( Dilbilim )  NEDİR

 

Kelime türü ve dalı: İsim, dil bilgisinde bir terim 

İng. local dialect ,

Franszıca, parler, parler local, 

Almanca, Mundart , lokalsprache

Aynı ana dili lehçe ve şive grubu içinde bölgeler veya şehirlerarasında görülen küçük çapta farklı konuşma şekilleridir.

“ Tarihi gelişim ve bölge etkisi ile bir ana dilin lehçesi içerisinde ses ve yapı bakımından görülen küçük ayrılıklardır. “  [1]

Ağız,  aynı dilin konuşulduğu bir coğrafyada bölgeler hatta şehirlerarasında dahi görülebilen genellikle kelimelerin söyleyişleri arasında oluşan küçük çaptaki ses ve yapı farkları olarak kabul edilir. Yazılı dile geçmeyen bu küçük söyleyiş farkları şive farklılıklarına nazaran local ve küçük düzelerde kalmaktadır.

“Ağız, ise bir dilin bir şive içinde mevcut olan ve söyleyiş farklarına dayanan küçük kollara, bir memleketin çeşitli bölge ve şehirlerinin kelimeleri söyleyiş bakımından birbirinden ayrı olan konuşmalarına verdiğimiz addır. ,4g/z’larda ses (söyleyiş), ^/ve’lerde ses ve şekil, le h ç e ’leıde ise ses ve şekilden başka kelime ayrılıkları, kelime sahasına inen ayrılıklar bulunur” (1998: 10)[2]

 

Deyon, diyon, diyorsun

Geliyorum yerine geliyom , Almayayım yerine almiim

İstanbul ağzı, Gaziantep ağzı, taşra ağzı, Karadeniz ağzı, Konya ağzı ,Rumeli ağzı, Anadolu ağızları vb.

Çeşitli meslek grupları ile sosyal zümreler arasında görülen özel söyleyiş şekillerine de ağız denilebilir. Bu şekildeki kullanımının tarifi ise : “ bir anadilin lehçe ve şive alt grupları içinde görülen sınıflara göre değişen söyleyiş özelliği “ olarak tarif edebiliriz.

Örneğin: Esnaf ağzı, külhanbeyi ağzı,  çerçi ağzı,  köylü ağzı

 

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982

[2] ERGİN. Muharrem (1998) Edebiyat ve Eğitim Fakültelerinin Türk Dili ve Edebiyatı Bölümleri İçin Türk Dil Bilgisi, İstanbul: Bayrak