Analiz :
Analiz kelimesinin sözlüklerdeki karşılığı: “Çözümleme ve tahlil, “ “Kriminal incelemede delille ilgili sonucun elde edilmesine yönelik yapılan test, işlem ve değerlendirmelerden her biri” şeklindedir. Kelime bu anlamları ile tıp, kimya, ekonomi, borsa, balistik, edebiyat, sanat, felsefe vb pek çok alanda kullanılmaktadır.
Sözcük Türkçe ve diğer dillere Fransızcadan geçmiştir. İngilizce ve diğer dillerdeki kullanım şekli Analyse, analyze şeklindedir.
Aslında fen bilimleri ve özelikle kimya da kullanılan bir terimdir. Kimyada bileşikleri veya karışımların bileşimlerini aydınlatmaya yarayan işlemlere adı verilir. Analiz bu yönüyle Nitel (kalitatif) ve nicel (kantitatif) analiz olmak üzere ikiye ayrılır. Nitel analiz, bileşik veya karışımdaki maddelerin cinsini; nicel analiz ise bu maddelerin miktarlarını meydana çıkarmak için yapılır.
Analiz çözümleme ve tahlil anlamı ile bir nesneyi, maddeyi, düşünsel bir konuyu veya sanat üretimini temel parçalarına ayırıp, bu parçaları ve parçalar arasındaki ilişkileri tanımlayarak sonuca gitme işidir. Bu nedenle bir bütünü parçalarına ayırarak inceleme işi olarak da tarif edilebilir.
Anlzi kelimesi edebiyatta da tam da bu yönü ile ele alınır. Edebiyatta Analiz: Bir bütünü parçalarına ayırarak ayrıntılı inceleme işlemidir. Bir edebî eserin analizi, eserdeki olayların, kişilerin, kurmaca özelliklerin, fikri yapının dil ve üslup özelliklerinin ortaya konulmasıdır. Analiz bu özelliklerin ayrı ayrı incelenmesi ile yapılır.
Bir edebiyat eserinde analiz edebi eserdeki olayların, mekân unsurlarının, kişilerin, kişilerin karakterlerinin, gözlem, betimleme, üslup, dil ve düşünsel özelliklerinin ayrı ayrı yönlerden inceleyip, bu parçalar arasındaki ilişkilerin ortaya konması, eserin fikri yapılanmasının belirlenmesi ve tüm bu incelemelerden ortaya çıkan sonuçların değerlendirilmesine dayanır. Analiz sonucu ortaya çıkarılan düşüncelerin değerlendirilmesi ile oluşan kanaatler bütününe ise sentez denir. O halde analiz, sentezleri ortaya çıkaran, sentezi oluşturan işlemlerin başında gelmektedir.
Bir edebi eserin analizden çıkarılan sonuçlar bir tartışma konusu olursa bu duruma tenkit- eleştiri – adı verilir.
Analiz ve Sentez
Somut bir nesne veya eser söz gelimi bir ağaç veya roman analiz edilmeden önce bir şekil veya bilgiler bütünüdür. Bu bütünü oluşturan parçalar veya parçalar arasındaki ilişkiler arasında zihnimiz tam bir senteze ve ayrıntılı bilgilerin aralarındaki alakalara ulaşamaz. Bu ayrıntıları ve aralarındaki ilişkileri irdelemek için analiz yapmak gerekir. Analiz bir sen teze varabilmek ve parçalar arasındaki ilişkileri anlayabilmek için yapılan bilinçli çabalamadır. Analiz vasıtasıyla somut bir bütündeki ayrıntılar ve parçalar belirlenmiş olur. Böylece nesnen daha açık ve parçaları halinde bilinmiş olacaktır. Bu parçaların arasındaki birleşimin anlaşılması ve düzeneği anlaşılınca artık ortaya bir sentez çıkarmaktır.