AVURT ÜNSÜZÜ  

 

Fransızca:  CONSONNE LETERALE

İNGİLİZCE :  laterale

Almanca: leterale , setenlaut

Kelime türü: İsim  - Dil bilgisinde bir terim

FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ :   (avurt konsonu, avurtsu konson, yanak ünsüzü )

“Dil ucunun ön damağa veya art damağa çarpmasından oluşan ve dilin yanlarından akan ses”[1]

Dil ucunun dişlere veya diş etlerine dokunuşu sırasında, ciğerlerden gelen havanın ağız kanalını kapatan dilin iki yanından avurtlara çarparak çıkması ile oluşan yanak ünsüzü: al, dal, kalın, yalın, yol el, bel, sel, bilgi, gelin kelimelerindeki l ünsüzleri birer avurt ünsüzüdür

Bu ünsüz ön sıradan ince ünlülerle yaptığı birleşimlerde ön avurt, kalın ünlülerle yaptığı birleşimlerde art avurt ünsüzü niteliği taşır.[2]

Dil, bel, el, dal, bal, al kelimelerindeki l ünsüzü gibi.

 

TERİMİN TÜRK LEHÇELERİNDEKİ KARŞLIKLARI

Azerbaycan Türkçesi: damag samiti; Türkmen Türkçesi: gapdal ışgalaňlı çekimsiz; Gagauz Türkçesi:yandilli konson; Özbek Türkçesi: yόn tόvuş; Uygur Türkçesi: yan ünlük ~ (D. Uyg.) qovuz tavuşi;Tatar Türkçesi: yaňgı awaz ~ sonor awaz; Başkurt Türkçesi: urt tartınqıhı; Kmk: yan tutuk (awaz);Krç.-Malk.: uwurtlanı boluşlugu bla kuralgan kısık tawuş ~ uwurtlanı boluşlugu bla kuralgan tunakı tawuş; Nogay Türkçesi: uwırt tartıgı; Kazak Türkçesi: jak dıbısı ~ büyir dıbıs;Kırgız Türkçesi: kaptalçıl tıbış; Alt:: kelteylik tabış; Hakas Türkçesi: tîl hırindagı tapsag; Tuva Türkçesi: tılkıdıınıň ünü; Şor Türkçesi: til kırıymdagı ün; Rusça: bokovoy zvuk[3]

 

 

 

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982 s.17

[2] BSTS / Gramer Terimleri Sözlüğü 2003

[3] BSTS / Türk Dünyası Gramer Terimleri Kılavuzu 1997