Bedii  - Estetik Zevk ve Güzellik Nedir 

Bedii Osmanlıca  yazılışı  : bedii  : بديعي

Bedii kelimesinin sözlük anlamı: Güzellik ölçülerine uyan, gözü gönlü okşayan, beğenilen  manasına gelir.  Eski dildeki sözlük anlamları, güzel ve güzellik manasındadır. Fakat bu güzellik insani veya fiziki manada değil,  sanatsal, soyut ve edebi manada bir güzelliktir.  Dolayısı ile bedii kelimesi ilmi ve sanatsal güzellik olarak ifade edilebilecek bir güzellik olmaktadır.

Bediî zevk ise, estetik kavrayış demektir.  Eskiler  bedii ‘yi bir ilim kabul etmişler belagat ilmin bir kolu olarak görmüşlerdir.

Bedi sanatı ise: Kelimeleri anlamı ve ahenkli olarak  ve manevi değerinin de olmasını sağlayan anlamalara gelecek şekilde kullanarak söz sanatları ve ahenkle  birlikte sözün süslenmesini ve güzelleştirilmesini öğreten ilimdir. 

Tahir’ül Mevlevi “ Lafiz ve manevi sanatlar icrasıyla  sözün süslenmesini öğreten bilim “[1] olarak tarif eder.  Bedi, belagat sanatlarındandır. Divan şairleri ise  Belagatı : “ Sözün açık anlaşılır ( Fasih)  olması ile birlikte  halin gerektirdiği  ( mukteza-yı hal ) ve makama uygun ( mutabık ) olmasıdır.” Şeklinde tarif etmişlerdir. Mukteza-yı hal: Üslupta zamana, yere, duruma ve hitâp edilen kişilere göre dili ayarlama, sözün söylendiği yerin, zamanın gerçek ve gereklerine uygun olması anlamlarında kullanılmıştır. Sözü bu anlamlarda kullanabilenlere “ Beliğ” denir.

İlm-i Bedi altında toplanan sanatlar ikiye ayrılır:

  1. a)      Söz ile ilgili sanatlar:  Cinas, iştikak, seci, kalb, tedvir, aks, tasri gibi.[2]

  2. b)      Anlamla ilgili Sanatlar: İham, tevriye, kinaye, tenasüp, leffü neşr, tecahül-ü arif, hüsnü talil, tezat, istifham, rucu,  vb

Bu bölüme giren söz sanatlarının yeri kesin değildir. Maksada amaca ve anlama göre bu söz sanatları diğerleri ile ilgili olabilirler. Heyecanı bedii, güzelliğin insanda uyandırdığı heyecan,  Üsluba Bedi ise doğrudan anlatmaktan ziyade anlatımdaki güzelliği, ifade eden terimlerdir.

Bedii sözcüğünün karşılığı estetik olarak düşünülmüş ama bu sözcük tam olarak bedii sözcüğünün anlam kapsamanı kavrayamamıştır.

 

 KAYNAKÇA

 

  • [1] Tahir’ül Mevlevi, Edebiyat Lüğati, Enderun Yyaınları, İstanbul , 1973, shf 25

  • [2] Aslan Tekin Edebiyatımıza Terimler, Elips Yayınlatı Ank. 2006- shf  38