Bu yazıda, Ben Hur  romanı ve romanın uyarlaması olan filmler, gösterim tarihleri, yapımcıları, oyuncuları gördüğü ilgi, Ben Hur uyarlamaları ve filmlerinin aldığı ödüller de ele alınmıştır.

 

BEN- HUR ROMANININ YAZIM BASIMI İÇERİĞİ ETKİLERİ VE YAZARI HAKKINDA BİLGİLER

Türkiye de Ben- Hur olarak tanınan, özgün ve tam adı Judah Ben-Hur (Ben-Hur: - A- Tale Of The Chris Mesih'in Hikâyesi   ) olan roman ABD asıllı ünlü avukat ve romancı ( 1881-1885 yılları arasında II. Abdülhamit zamanında Türkiye'de Büyükelçilik de yapan  Lewis Wallace (10 Nisan 1827 - 1905 15 Şubat) [1]tarafından yazılmış bir romandır. Bu roman ismini  ana karakteri olan Judah Ben-Hur ‘dan  almaktadır.

Ben-Hur, romanı avukat, politikacı, diplomat ve yazar  Lewis Wallace tarafından yazılmış ve 1880 yılında ilk baskısını görmüştür.  Türkçeye Ben-Hur: Mesih'in Hikâyesi olarak da çevrilebilecek olan roman Lewis Wallace ‘nin en tanınmış romanıdır. Lewis Wallace, Ben Hur adlı romanından önce ilk romanı  olan The Fair God adında bir roman yazmış bu romanını 1873 yılında bastırtmıştı.  [2] İkinci romanı olduğu halde edebiyat dünyasına bu romanı ile adım atmış, diğer eserlerinin hiç birisi bu romanının şöhretine ulaşamamıştı.  Özetle Ben- Hur, kendi şöhreti yazarının şöhretini aşan eserlerden birisi olmuştu.

Lewis Wallace, Ben Hur adlı romanı 1880 yılında, Santa Fe'deki Valiler Sarayı'nda yaşarken yazmıştı.  Romanındaki İsa – Mesih’in çarmıha gerilme, sahneleri ve hipodromdaki savaş arabaları ile yapılan araba yarışı ve kavga sahneleri için o çağın detayları konusunda çok sıkı bir araştırma yapmıştı. Romanındaki bu detay çalışmaları Vatikan’ın da çok dikkatini çekecek, Vatikan’ın okunmasına onay verdiği bir roman olması ile birlikte filminin de resmi onaylı dini filmler listesine kabul edilmesini sağlayacaktı.

Ben Hur Kitap basıldığı yıl çok bir ilgi görmemiş ama iki yıl içinde büyük bir şöhrete kavuşmuştu.  Bu romanın devlet yöneticileri tarafından da çok beğenilmesi üzerine Lewis Wallace, İstanbul’a büyükelçi olarak atandı.  Sultan II. Abdül Hamid II ile münasebette bulunan yazar, II. Abdülhamit ‘ten bir hediye de almıştı. II. Abdülhamit’in ona verdiği hediye ise genç bir kızın ve küçük bir çocuğun işlemeli terliğiydi. [3]

Bu roman, Roma imparatoru Tiberius zamanında Yahudi bir aristokrat olan Ben – Hur’un, çocukluk arkadaşı Romalı General Messala'nın ihaneti yüzünden bir köle ve gladyatör olmak zorunda kalması, İsa’nın çarmıha gerilmesine de şahit olan Ben – Hur’un köle olarak Roma’ya kadar gidip Messalina’dan öcünü almak istemesi kurgusuna dayanır.

Bu ihanet Ben Hur için bir son değil bir başlangıç olmuş,  uğradığı ihanet yüzünden kokunç bir intikam duygusuna kapılan Ben Hur’un savaşçı ruhu dirilmiş ve harekete geçmiştir.

Yahudi prensi Judah Ben-Hur, Romalı Messala’dan gördüğü ihanet, haksızlık ve vahşet yüzünden hem Messala’dan hem de Roma’dan intikam almaya yemin etmiştir.  

Lewis Wallace’nin kaleme aldığı kitap kısa sürede oldukça beğenilmiş, kazandığı bu beğeni sayesinde kitabın beyaz perdeye uyarlamaları da yapılmıştır.

Roman ilk defa 1925 yılında Sessiz filme uyarlanmış, 1959 yılında tekrar filme alınmıştır.  1959 yapımı Hollywood filminin maliyeti i 15 milyon doları aşmış, bu film o güne kadar gösterime giren filmler arasında en yüksek hasılata sahip olan, en çok seyirdi toplayan, en çok ödül alan film olarak da tarihe geçmiştir. [4]

Başrollerinde, Judah Ben-Hur rolüyle Charlton Heston ve Messala rolüyle Stephen Boyd ‘un olduğu yönetmenliğini William Wyler’in yaptığı ABD yapımı film tüm zamanların e çok ilgi gören filmlerinden birisidir. En İyi Film Oscar'ı, En İyi Erkek Oyuncu Oscar'ı, gibi on bir dalda Oacar alan bu filmin yapımcısına malyeti 15. Milyon dolar olmuştur. [5]

İsa’nın çarmıha gerilmesi ve arenada yapılan savaş arabaların ölümüne yarış sahneleri ndeki ayrıntılara gösterilen önem nedeni ile bu film oldukça ilgi görmüş hatta Vatikan'ın resmi  olarak onayladığı, Hristiyanların seyretmesi için onay verdiği ilk  Hollywood filmi olarak da tarihe geçmiştir.   Bu film  tam on bir dalda  Oscar ödülünü de alarak tüm zamanların Oscar rekorunu da kırmış,  sadece ABD'deki sinemalarda doksan sekiz milyon kişi tarafından izlenmiştir. [6]

Hristiyanlık ağırlıklı bir atmosfere sahip hikâye, başarılı bir roman olduktan sonra defalarca sinema filmlerine, tiyatro ve radyo oyunlarına adapte edilmiştir.

Ben – Hur  Kitap, oyun, müzikal ve filmler:

Ben-Hur (roman) 1880 tarihli Lewis Wallace romanı.

Ben-Hur - 1899 Broadway oyunu.

Ben-Hur (1907 film) - 1907 tarihli sessiz film.

Ben-Hur (1925 film) - 1925 tarihli sessiz film.

Ben-Hur (1959 film) - 1959 tarihli film.[7]

Ben-Hur (2010 film) - 2010 tarihli mini dizi.

Ben-Hur (film, 2016) - 2016 tarihli film[8]

ROMANIN KONUSU  VE OLAY ÖRGÜSÜ

Yahudi bir aristokrat, Judea Prensi Ben-Hur İmparator Tiberius döneminde, Romalı arkadaşı Messala'nın ihaneti tüm ailesini eşini ve çocuğunu da kaybetmiş kendisi de bir köle olmuştur. Ben-Hur devrin en önemli köle tacirinin eline düşmüş arenalarda gladyatör dövüşlerine ve kanlı araba yarışlarına katılmak zorunda kalmıştır. Tüm amacı Roma’daki büyük Arenaya kadar ulaşmak orada Messala ve Roma’dan intikamını almaktır.

ROMANIN ÖZETİ

Ben-Hur,  dünyalar güzeli eşi ve çocuklara sahip zengin bir adam ve prenstir.  Kudüs çöllerinde ve yüzlerce savaş gemisinin çarpıştığı Akdeniz ‘deki savaşlardan sonra Judea Prensi Ben-Hur, çocukluk arkadaşı Romalı General Messala'nin hırsı yüzünden özgürlüğünü, sevdiği kadını çocuklarını ve ailesini yitirmiş,  yanmış yıkılmış malikânesinde eşinin ve çocuklarının cesetlerini ararken kendisini bir kadırgada kürek çeken zincirli bir köle olarak bulmuştur.  Uğradığı ihanetten dolayı her şeyini kaybeden  Ben – Hur artık gemilerde kürek çeken bir köledir.

Kendine geldikten sonra olanları yeniden gözden geçirip her şeyi yerine oturtan Ben- Hur küreğe her asıldığında uğradığı ihanetin intikamını almak planını yapmaktadır. Sadece, büyük bir ihanetinim gördüğü arkadaşı Messala’yı değil tüm Roma’yı yakacak kadar büyük bir öfke içindedir.

Romalı arkadaşı Messala'nın ihaneti yüzünden her şeyini kaybeden Ben –Hur ‘un yolu akıllı bir köle taciri ile kesişir. Arenalarda savaşa çıkar ve kazanmaya  ama bir yandan da Mesaala ve Roma’dan  alacağı intikamın  planlarını yapmaktadır. Bu tacirin ticari amaçlarına hizmet ediyor gözüken Ben Hur, Roma’ya ulaşabilmek için tacirin düzenlediği dövüşlere katılmak ve onunla dolaşmak zorundadır.  Bu yolculuklar içinde İsa'nın çarmıha gerilmesine de şahit olur.

Ben Hür sevdiklerini kaybetmiş ve köle olmuştur. Yakın arkadaşı bir Generalin hain planları sonucu yuvası yıkılır. Eşi ve ailesi yok edilir. Özgürlüğü de elinden alınır. O artık bir gemide kürekçidir. Gemide olduğu bir gün düşman gemileri gelir ve çarpışırlar gemi batar ve Ben Hür kurtulur. Artık zincirlerinden kurtulmuş nefretle dolu biridir. Amacı ailesini ve yuvasını dağıtan Generalden intikam almaktır. İçindeki intikam duygusu her geçen gün büyümekte ve ihanet eden arkadaşından öç almak hayatının tek amacı olmuştur. 

Onu himayesine alan köle taciri ve arenalarda dövüşler organize eden tacir onu pek çok arenada birçok kavgaya sokmuştur.  Ben- Hur hepsinden galip ayrılır. Tek amacı dünyanın en büyük gladyatörlerinin finali olan Roma’daki Collesium’da imparatorun ve  Mesalla ‘nın da hazır bulunacağı  dövüşe  katılmaktır.

Galip çıktığı müsabakalar ona pek çok taraftar kazandırmıştır git gide çok kalabalık bir hayran kitlesi de oluşturmuştur. Ben Hür istediği güce sahip olmuş, Collesium’da müsabaka yapmak için Roma’ya da gelmiştir.  Artık uğradığı ihanetin bedelini ödetmeye çok az bir engel kalmıştır.

 

KAYNAKÇA

 

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Lew_Wallace

[2] https://www.neh.gov/humanities/2009/novemberdecember/feature/ben-hur-the-book-shook-the-world

[3] https://www.neh.gov/humanities/2009/novemberdecember/feature/ben-hur-the-book-shook-the-world

[4] https://www.imdb.com/title/tt0052618/

[5] https://www.beyazperde.com/filmler/film-217537/

[6] https://www.neh.gov/humanities/2009/novemberdecember/feature/ben-hur-the-book-shook-the-world

[7] https://www.imdb.com/title/tt0052618/

[8] https://tr.wikipedia.org/wiki/Ben-Hur