BENZEŞME

 

Fransızca:    assimiliation

İNGİLİZCE:   assimiliation

Almanca:    assimiliation- ANGLEİCHUNG

Osmanlıca:   TEMSİL

Kelime türü:  Dil bilgisinde bir terim

TANIM:

“Bir sözcükteki sesin başka bir sesi kendisine benzetme etkisi “[1]

Evler, odalar

Yavrucuk, küçü-(k)- cük

Göğde- gövde

O+ile = öyle

O+bir = öbür

Kelime içinde bir araya gelen seslerden birinin diğer sesi kendisine benzetmesi demek olan benzeşme, Türkçede çok görülen ses olaylarından biridir. Benzeşme, yan yana gelen sesler arasında olabileceği gibi uzakta olan sesler arasında da mümkündür.

Türkçenin ses kurallarının çoğu, benzeşmeyle yakından ilgilidir. Bunlardan en önemlileri ses uyumlarıdır. (bkz sesli ve sessiz uyumları da benzeşme türleri ve olaylarıdır. )

Benzeşme, çeşitli şekillerde görülür:

a)İlerleyici benzeşme: Önceki ünsüzün, sonraki ünsüzü kendine benzettiği benzeşmedir: anlamak > annamak, bunlar> bunnar, karanlık > karannık, nişanlı > nişannı, samanlık > samannık, yazsınlar > yazsınnar.

b) Gerileyici benzeşme: Sonraki ünsüzün, önceki ünsüzü kendine benzetmesi olayıdır: birlikte > billikte, gözsüz > gössüz, kalmazsa > kalmassa, tarla > talla, terli > telli, türlü> tüllü.

c)Oluşum noktası benzeşmesi: Kelime içinde yan yana bulunan ünsüzlerden birinin diğerini kendi oluşum noktasına çekmesi olayıdır: Anbar, onbaşı, çarşanba, penbe, perşenbe kelimelerindeki b dudak ünsüzü yanındaki n’yi kendi oluşum noktasındaki bir diğer dudak ünsüzü olan m’ye çevirerek kelimelerin ambar, onbaşı ,ombaşı, çarşanba , çarşamba, pembe, penbe, perşenbe  perşembe şekli

 

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982