Birleşik  Tümce

 

Fransızca:   Phrase composée

İNGİLİZCE:   Compound sentence.

Almanca:    zusammengesetztes  satz

Osmanlıca:   mürekkep cümle

Kelime türü:  Dil bilgisinde bir terim

FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ:    birleşik cümle, mürekkep cümle, mürekkep yapılı cümle

 

TANIMLARI

“Bir veya birkaç içtümce, aratümce veya yantümce ile bir temel tümceden kurulan tümce”[1]

İçinde birden fazla yargının;  içtümce, aratümce veya yantümcenin bulunduğu cümledir. Bu tip cümlelerde temel yargıyı taşıyan bir temel cümle ile temel cümleyi çeşitli yönlerden tamamlayan yan, iç ve ara cümleler bulunur.

O ülkede yaşayanlar dediler ki, bu işler onayladığımız şeyler değildir.

 

Gençler layıkıyla çalışsa, ihtiyarlar gerekenleri yapsa, bu ülkenin hiçbir sorunu kalmaz.

Bu yaz yeteri kadar üretim artarsa,  döviz arzı bakımından yeterli olabiliriz

 

1. ŞARTLI BİRLEŞİK CÜMLE

 İçinde şart kipi bulunan birleşik cümledir. Şart cümlesi temel cümleyi şart, zaman, sebep, benzetme yönleriyle tamamlar ve temel cümlenin zarfı olarak görülür

Bu sebeple şart kipiyle bağımsız bir cümle yapılamadığından bu tip bir cümle birleşik bir cümle içinde olur.  

Okula düzenli gelirsen, sınıfını da  geçersin.

Yarın hava güneşli olursa balığa çıkacağız.  

Cihanın yurdu hep çiğnense, çiğnenmez senin yurdun.

 

2. "Kİ"Lİ BİRLEŞİK CÜMLE

Ki bağlama edatıyla yapılan birleşik cümledir.

Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini.

Öyle kişiler yaşamıştır ki bıraktıkları eserler insanlığa yön vermiştir.

Öyle bir adamdı ki, sağlığında kimseye boyun eğmedi

3. İÇ İÇE BİRLEŞİK CÜMLE

Bir cümlenin  başka bir cümlede yer almasıyla meydana gelen birleşik cümledir.

Öğretmen “ içinizde   Sessiz Gemi’yi  okuyacak olan var mı? “  diye sordu.

4. GİRİŞİK BİRLEŞİK CÜMLE

Girişik birleşik cümleler, fiilimsilerle ve çekimli fiillerle kurulur.

Havaların iyice soğuması /  odun kömür alamayanları çok üzdü (Özne)

 

     Yan Cümlecik                                    Temel Cümle

 

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982