BUYURMA KİPİ. (Emir kipi).
Fransızca: imperative
İNGİLİZCE: imperative
Almanca: Imperativ:
Osmanlıca:
Kelime türü: Dil bilgisinde bir terim
FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ: büyük ünlü kuralı, dil benzeşmesi kuralı, dil uyumu kanunu, büyük ses uyumu, ince- kalın vokal uyumu, büyük ahenk kanunu, büyük vokal ahengi, büyük sesli uyumu
TANIM:
Eylemin yapılmasını ya da yapılmamasını kesin olarak buyuran, emreden, dileyen, isteyen, kip:
“Fiilin yapılmasını dileyen veya emreden isteme kipi: “
“Eylemin yapılmasını dileyen veya emreden isteme kipi,”
“Tasarlanan, yapılması istenen işi emir veya dilek biçiminde ifade eden, zaman ve şahıs kavramının aynı ekle verildiği tasarlama kipi. “
Al tut, oyna, bekleme.
Al, alsın, alsınlar
Bekle, bekleme, beklemesin, beklemesinler
Bu kip, kök halindeki fiildir ve kişi ekleriyle çekimlenir; belirli bir kip eki yoktur.
Bugün, TT.nde bu kip daha çok 2. ve 3. şahıslarda kullanılır. 1. şahıslarda emir ve istek kipleri iç içe girmiştir; eki -(y)AyIm -(y)AlImdır. Teklik 2. şahısta emir doğrudan fiil kök veya gövdesinin söylenmesiyle oluşturulur. Çokluk 2. şahıs için -In/-Un, -InIz/-UnUz, teklik 3. şahıs için -sIn/-sUn, çokluk 3. şahıs için -sInlAr/-sUnlAr ekleri kullanılır: gel-eyim, otur-alım; gel, gelin (geliniz); gelsin, gelsinler gibi. Kendi kendime gidip şu işi yapayım dedim. Kalk gidelim artık.
CÜMLEDE ÖRNEKLER
Delikanlı, nâfile yere gözlerin arkada kalmasın! (Y.K. Karaosmanoğlu, Erenlerin Bağından, s. 98). Şimdiye kadar yapılanları unutsunlar (göst. e.) Aldanma ki sen bir susamış ruh, o bir aç; || Sen bir susamış rûh, o bütün ten ve biraz saç; || Ummâna çıkar burda bugün beklediğin yol, || At kalbini girdâba, açıl engine, rûh ol (Y.K. Beyatlı, Deniz, Kendi Gök Kubbemiz, s. 128). || vb.[1]
TERİMİN TÜRK LEHÇELERİNDEKİ KARŞLIKLARI
Yorumlar 0
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!