Çatı Ekleri

 

Osmanlıca:   Fiil binası lahikaları

Kelime türü:  Dil bilgisinde bir terim

TANIMLAR

“Fiil kök veya gövdelerinden dönüşlü, edilgen, işteş, ettirgen çatılar yapmaya yarayan ekler”[1]

“Eylem kök veya gövdelerinden, dönüşlü, edilgen, işteş, ettirgen çatılar meydana getirmeye yarayan ekler: “

“Fiil kök veya gövdelerinden dönüşlülük (reflexive, mütavaat), edilgenlik (passiv, mechul), ettirgenlik (faktitiv, ta’diye) ve işteşlik (reziprok, müşareket) gibi farklı görünüşlere sahip fiil çatıları yapmaya yarayan ekler:”[2]

Dönüşlülük: -(I)n/-(U)n- (giy-in-, tara-n-, tut-un-);

Edilgen:  -(I)l-/-(U)l- (at-ıl-, sev-il-, gör-ül-);

Ettirgen: -(I)t- -(U)t- (acı-t-, oku-t-, yürü-t-),

-(I)r-/-(U)r- (aş-ır-, geç-ir-, duy-ur-); -DIr-/ -DUr- (al-dır-, gez-dir-, bul-dur-, sök-tür-)

İşteş Çatı -(I)ş-/-(U)ş- (kes-iş-, bil-iş-, koş-uş-) vb.

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982

[2] BSTS / Gramer Terimleri Sözlüğü 2003