Cihan-numa

Osmanlıca yazılışı – cihannümâ:  جهاننما 

Cihanı gösteren anlamında bir kelimedir. Sözlüklerdeki anlamları Her yanı görmeye elverişli, camlı çatı katı veya taraça, kule.Manzarayı bütünüyle görebilmek amacıyla yapılan yüksek bina şekillerindedir. Bu anlamlarına rağmen  cihannuma, bazı kitapların , bazı aletlerin de adı olmuştur. Nitekim Kâtip Çelebi’nin de bir eserine Cihannuma adını vermesi sözlükteki anlamı ile ilgilidir.

Eskilerin her yanı göstermeye elverişli olarak yaptıkları camlı çatı katı, taraça veya kulelere Cihannuma denmiştir. Bu manasından hareketle Dünya haritası, Dünyayı gösteren haritalara da coğrafyada cihan-nüma adı verilmiştir. 19. yy da panayırlarda kalabalık yerlerde bir sanduka içine konulmuş kartpostalları ard arda hızla çevirerek iki büyültücü adeseden seyrettiren araca da cihannüma adı verilmiştir

Buna benzer bir araç olan fanusu sihir de buna benzer bir alet olarak kullanılmıştır. Bu aletler sihirli fanus veya cihan numa adları ile şiirimizde gecen bahislerdendir.

Gönül sanduka-ı u’cube-i eftal-i şehr oldu
Nazar kıl revzen-i surah-ı cism-i dağdarımdan   İzzet Molla

Sanduk u acaip gibidir günbed-i gerdun
Bir biirne uymaz nice  suret var içinde            Seyyid Vehbi

Kelime bu anlamı ile harita, dünya atlası, haritası  veya dünyayı seyrettiren alet, teras, yer, hatta eser anlamında da kullanılmış, Kâtip Çelebi’nin meşhur eserine de bu anlamı ile ad olmuştur.