Cûy Cûybâr Nedir Irmak Ve Gözyaşı

Cûy ve Cûy- bâr Nedir

Osmanlıca yazılışı; cûy :  جوی

Osmanlıca yazılışı; cûybâr : جويبار

"Cûy" Farsça kökenli bir kelimedir.   Türkçedeki karşılığı ise gerçek anlamı ile nehir, akarsu, ırmak manasındadır.  Cûy, kelimesi bazı durumlarda  Kevser Irmağı ve selsebil kelimesi ile birlikte, bazen de  kevser ve selsebil anlamına gelecek şekilde de kullanılmıştır.

  • Cûy esasında, akan, uzaklaşan, arayan manalarında bileşik isimler yapar.

Cûy ile kurulmuş bazı Farsça bileşik isimler

  • Cûy-ce, cûyek: küçük ırmak.

  • Cûyende: arayıcı, araştırıcı, (bkz. : cûyâ, cûyân).

  • Cüyende-gi: arayıcılık, araştırıcılık.

  • Cüda: ayrı düşmüş, ayrılmış.

  • Cûy –bâr: çay, dere, akarsu, ırmak, ırmak kenarı.

 Divan edebiyatında gerçek anlamlarının dışında da kullanılmış,  âşığın gözyaşları, manasını ifade edecek mecazi manalar da taşımıştır.

Ne seyr-i gülşene ne cûybâre dek giderüz
Sirişk-i çeşm ile biz kûy-ı yâre dek giderüz       Neşâti

Cûy-bâr kelimesi ise   (çay, dere), nehir, enhâr (nehirler) ve cedvel  manalarına gelmektedir. Cûy – cÛy- bar, Kevser Irmağı  ve selsebil ile kullanıldığında sevgilinin dudaklarını ve ağzını ifade edecek manalara da gelebilmektedir.  Çünkü sevgilinin dudağı âşık için doyulmaz kanılmaz bir Kevser Irmağı  gibidir. Sevgilinin dudağına ermek cennete girmek, cennetteki Kevser ırmağından içmek ile eş değerde görülür.

Leblerinden şermsar olalı Mısr'n şekeri
Gozlerimin ceşme-sarından hacildir cuyi              Nil Karamanlı Nizamî

Cûy ile ırmak, çay, dere servi arasında çok sıkı bağlar vardır.   Çünkü servi genellikle dere, çay ve ırmakların yanında yetişir. Sevgiliyi temsil eden servi, aşığın gözyaşlarını temsil eden dere sularından beslenir.

Mecrası seng-saıre donen cuylar gibi
Vadi‘i uzletinde hamuşuz tevekkulun         Y. Kemal

Böyle bi-halet değildi gördüğüm sahra-yi aşk
Anda mecnun bidler divane cûylar var idi            Nedîm

Cûy ve cûy- bar ile çemen ve çimenler arasında da münasebetler kurulur.  Çemen daima cûy ile birlikte bulunur.  Buradan hareketle Cuy ile nilüferler ve nergisler arasında da ilişkiler kurulur. Çünkü nilüfer ve nergis göl ve çay suları içinde açan çiçeklerdir.

Cûybâr-ı vâdî-i gam eşk-i çeşm-i ter yiter
Rûy-ı zerd ol cûybâra berg-i nîlûfer yiter       Baki

Cûy aşığın gözyaşı olduğunda kan ve rengi ile de ilişkili olur. Bahar aylarında akan sel sularının kırmızıya çalan rengi ile kanlı gözyaşları arasında alakalar bulunmuştur, Kanlı gözyaşları renginden dolayı ateşle de ilişkili hale gelir.

Gül âteş, gülbün âteş, gülşen âteş, cûybâr âteş
Semender-tıynetân-ı aşka besdir lâlezâr âteş         Şeyh Galip