Deme Nazım Türü ve Örnekleri

Alevi, Bektaşi şairlerinin söylediği Dini Tasavvufi Tekke şiiri türlerinden biridir. Demeler  Alevi Bektaşi zakirlerinin tekkelerde ve Cem törenlerinde  sazla terennüm ettikleri   sekizli hece ölçüsü ile deyişlerde kullanılan melodik özellikler ile söylenmiş şiirlerdir. Demeler semai gibi 8'li  hece ölçüsü ile genellikle 4+4 veya 5+3 duraklı  tekke şiirleridir.

Demeler  özellikle Aleviler  ve Bektaşi şairleri tarafından  tekkelerde, Cem  törenlerinde  belli bir makamla  söylenen deyişlerdir. Deyiş söylemeye deme denmiş, Alevi -Bektaşi zakirlerinin Alevileri çağrıştıran özel ezgileri veya melodileri eşliğinde söyledikleri deyiş deme  işlemi ile söylenen  sekiz hecelik ölçü ile söylenen şiirlere deme adı verilmiştir.

Demelerin  özel bir konusu olmadığı, ama Alevi ve Bektaşiliği çağrıştıran söz ve melodi ile ilgili  özelliklere  sahip olduğu da malumdur. Demelerin pek çok konuda söylendiği ortaya çıkmaktadır.  Yapısal olarak semailere benzemekle beraber, melodik özellikleri ile semaiden ayrıldığı ve semai gibi dünyevi aşk ve tabiat konularından ziyade tekke ve zümre edebiyatı konularına yakın olduğu görülür. Demelere semailerin tekke şiirindeki  şekil  ve konu olarak karşılığıdır da diyebilmek de mümkündür. 

DEME
Güzel aşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi

Yemeyenler kalır naçar
Gözlerinden kanlar saçar
Bu bir demdir gelir geçer
Duyamazsın demedim mi

Bu dervişlik bir dilektir
Bilene büyük devlettir
Yensiz yakasız gömlektir
Giyemezsin demedim mi

Çıkalım meydan yerine
Erelim Ali sırrına
Can ü başı Hak yoluna
Koyamazsın demedim mi

Aşıklar kara baht(ı) olur
Hakk'ın katında kutl'olur
Muhabbet baldan tatl'olur
Yiyemezsin demedim mi

Pir Sultan Abdal Şahımız
Hakk'a ulaşır rahımız
On İk'imam katarımız
Uyamazsın demedim mi      ( Pir Sultan Abdal

DEME
Gel benim sarı tanburam
Sen ne için inilersin?
İçim oyuk, derdim büyük
Ben anınçün inilerim

Koluma taktılar perde
Uğrattılar bin bir derde
Kim konar kim göçer burda
Ben anınçün inilerim

Gel benim sarı tanburam
Dizler üstüne yatıram
Yine kırıldı hâtıram
Ben anınçün inilerim

San tanburadır adım
Göklere ağar feryadım
Pir Sultan ‘imdir üstadım
Ben anınçün inilerim                  (Pir Sultan Abdal)