Dil Nedir.

Dil nedir sorusuna verilmiş  çok cevap vardır. Sözlüklerdeki tanımı şu şekildedir. lisan, zeban. Bir çağa, bir gruba, bir yazara özgü söz dağarcığı ve söz dizimi:  Belli mesleklere özgü dil: Hukuk dili. Düşünce ve duyguları bildirmeye yarayan herhangi bir anlatım aracı.

Prof Dr. Muharrem Ergin şu şekilde tarif eder: “ İnsanlar arasında anlaşmayı sağlayan tabi bir vasıta, kendine  mahsus  kanunları olan, kanunları çerçevesinde gelişen canlı bir varlık, temeli bilinmeyen zamanlarda atılmış  gizli anlaşmalar sistemi, seslerden örülmüş içtimai bir müessesedir”

Prof. Drf Doğan Aksan ise”  Düşünce duygu ve isteklerin bir toplumda ses ve anlam yönünden ortak öğeler ve kurallardan yararlanarak başkasına aktarılmasını sağlayan çok yönlü ve gelişmiş dizge..” olarak tarif eder.

Kimilerine göre Dünya üzerinde beş bin kimilerine göre gelmiş geçmiş yedi bin dil vardır.  Örneğin Avrupa’da 230 dil konuşulurken Asya’da 2197 farklı dil konuşulur. Fakat  bunca sayıya rağmen dillerin pek çoğu yapısal ve köken itibari ile çok az sayıdaki dillerden türemiştir. Dillerin pek çoğu, yapısal özellikler ve köken bakımından ortak yönlere sahiptir. Dünya dilleri, köken ve yapı bakımından sınıflandırılır. Kökeni bakımından incelenen diller arasında  aynı ana dilden gelen bir akrabalık özelliği vardır. Hint-Avrupa, Hami-Sami, Fin-Ugur, Ural ve Altay dil aileleri bu temelden akraba dillerdir.  Hami- Sami dilleri arasında da böyle bir ilgi varken Bantu dilleri denilen diller arasında da böyle bir akrabalık bulunur.

Dünya dilleri yapı bakımından da tek heceli diller, eklemeli diller  ve çekimli diller olmak üzere üç gruba  ayrılır. Diller konuşma dili, ana dil, yazı dili, halk dili, aydın dili, bilim dili, edebî dil, kültür dili, millî dil, ortak dil, resmî dil, yaşayan dil, ölü dil olarak da sınıflandırılabilir.

Ana dil: İnsanın konuşmaya başladığından beri kullandığı dildir.

Ortak Dil: Bir ülkede  aynı ana dile bağlı çeşitli ağızlar ve şiveler olabilir. Bunlar arasında en yaygın olarak kullanılana ortak dil denir. Türkiye’nin ortak dili İstanbul Türkçesidir.

Yazı Dili: Bir ülkede konuşulan ortak dilin kurallarına göre imlası ve yazımı  resmileştirilmiş dildir.

Konuşma Dili: Bir ülkede yazı ile alakası olmayan çeşitli söyleyiş özellikleri taşıyan dilidir.

Sosyolekt: Özel Dil:  Aynı ana dili konuştukları halde  bir çiftçi, mühendis, doktor veya  seviyesiz sınıflarının konuştukları dil aynı değildir. Fertlerin içinde bulundukları, yaşa, mesleğe, eğitime göre belirlene dile özel dil denir. Özel dil kendi arasında argo ve jargonlara ayrılır.

Yapma Dil: Doğal yollardan ürememiş milletler arasında anlaşma sağlamak amacıyla oluşturulan  ortak dil yapma çabasıdır.

 

KÖKEN BAKIMINDAN DİLLER

 Hint Avrupa Dilleri:

A: Hint Kolu:

  1. a)      Hint Dilleri: Sanksiritçe, Hintçe Avesçe
  2. b)      Farsça
  3. c)       Afganca

B: Avrupa Kolu:

  1. a)      Germen Dilleri: Almanca Felemenkçe, İngilzice, Norveççe, İsveççe, Gotça, Frizçe
  2. b)      Roman Dilleri: Frasızca, İspanyolca, Portekizce, İtalyanca, Rumence Keltçe
  3. c)       Islav – Slav Dilleri: Rusça, Bulgarca, Sırpça, Hırvatça, Lehçe, Çekçe, Litvanyaca, Slovakça

Çingenece, Ermenice Grekçe, ve Eski Anadolu dilleri olan  Hitit, Luvi, Plâ dilleri de  Hint Avrupa dilleri arasında sayılırlar

Hami Sami Dilleri

  1. a)      Arapça, Aramca, Akadça, Habeşçe, İbranice

Bantu Dilleri

Sudan Bantu, Çat Dilleridir.

Çin Tibet Dilleri

  1. a)      Siyamca, Çince ,Birmanca

Ural Altay Dilleri :

  1. a)      Ural Kolu: Finoğur Dilleri: Fince, Estçe, Livce, Karelce, Lapça, Votyakça , Züryence Çeremisçe, Modvince- Ugor Dilleri: Ostyakça, Vogulca, Macarca. Samoyed Dilleri: semoyedçe
  2. b)      Altay Kolu : Türk Dilleri ( Bütün Türk Lehçeleri, Yakutça, Altayça, Uygurca,  vb) Mogolca, Buryatça, Oyratça, Kalmukça, Halkaca
  3. c)       Mançu Kolu: Mançuca, Lamutça, Tunguzça

 

YAPI BAKIMINDAN DİLLER

 

Tek Heceli Diller: Çekimsiz olan, kelimeleri ek almayan, kökleri değişikliklere uğramayan, kelime kökleri tek hecelerden oluşan, kelimelere yapılan vurgu ve tonlamalarla anlamları değişen yapıdaki dillerdir. Sözcükler, büküme uğramaz ve de­ğişmezler. Kökler sabit kaldığı için gramer ve anlamsal ilgileri cümle içerisinde bulunduğu yere göre be­lirlenir. Bu dillerde cümle  ve sözcük vurgusu çok büyük önem taşır.  Tek bir sözcük farklı tonlarda söylendi­ğinde birçok değişik anlamı karşılamış olur. Çinçe, Tibetçe, Siyamca, Birmanca bu tip dil yapısındadır.

 

Eklemeli Diller: Kelime kökleri  değişmeyen ama kelime köklerinin  başlarına veya sonlarına gelen yapım ve çekim ekleri ile  farklı kelimelerin türetildiği veya kelimelerin farklı anlam görevlerini karşılar hale geldiği dillerdir. Bu tip dillerde  kökün başına veya sonuna gelen  her bir ek o kelimeden farklı bir kelime türetir.  Eklemeli diller kendi arasında  kökün başın aek alan diller, Kökün sonuna ek alan diller, köklerinin hem başına hem de sonuna ek alan diller olarak  gruplara ayrılır.

Türkçe, Fince, Japonca, Korece, Macarca gibi diller morfolojik olarak eklemeli diller grubundadır.

Eklemeli dillerde kelime köklerinin çekimi olmaz.  Düzensiz fiiller ve kelimelerde istisnalar nadirdir. Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Türkçe kelimeler başa ek almazlar. Köke gelen  her yapım eki kökten yeni bir anlam türetir. göz-gözlük-gözlükçü-gözlükçülük, at- atış, atıcı, atıcılık, atma, atışma, atıştırmak vb. Kökten kelime türetmeyen ekler ise çekim ekleridir. Çekim ekleri de Türkçede sonra kelenir.  Gel- , geliyor, Geliyorum vb  

 

Çekimlİ Diller:   Kökleri sabit kalmayan kökleri çine ek alarak değişime uğrayan  dillerdir.  Köklerindeki sesler aynı olduğu halde  büküne ve değişime uğrar, ikili, üçlü ve dörtlü seslerden oluşan kökler düzensizlikler de gösterebilir.  Arapça, Akadça, İbranice gibi diller  bu özelliği taşır. Örneğin   “ktb “ kökü, içine başına sonuna ekler alarak, kitap, katip, mektup, kutup, kütüphane,  “ şkr “kökü şakir, şeker, teşekkür, şükür gibi çekimlere girebilmektedir.