Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri ( A ile Başlayanlar )

31.07.2015



Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri  ( A ile Başlayanlar )

"Ben bu kitabı hikmet, seci', atalar sözü, şiir, recez nesir gibi şeylerle süsleyerek hece harfleri sırasında tertip ettim. ... Bu lûgat kitabını baştan sonuna dek sekiz ayırımda topladım." Kaşgarlı Mahmut, Dîvân ü Lûgât-it Türk

Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de  Atalar sözü adı altında  toplanna bölümlerde Kaşğarlı Mahmut Türk illerinden derlediği atasözlerini  eserine almıştır.  Toplamda 283 atasözü açıklmaları ile verilmiştir. I. ciltte 163, 2. ciltte 51 ve 3. ciltte 104 adet olmak üzere toplam 318 adet “Sab” denilen ata

sözü  bulunur.  Bunlardan üç tanesi  “ata sözü” denilmesine rağmen atasözü değildir.  Bu  yüzden Dîvân ü Lûgât-it Türk’teki atasözü  315 adede düşer. Mükerer yazılanlar ve çaok az farkla birbilerine benzeyen 32 atasözü de ayıklandığında,  Dîvân ü Lûgât-it Türk’teki a tasözlerinin  sayısı  315’ten 283’e iner. [1]

Abçı neçe al tep bilse, ayıg anca yol bilir
Avcı ne kadar hîle bilse, ayı o kadar yol bilir.

Aç ebek, tok telek
Aç kişi aceleci, tok kişi yavaş olur.

Açıglığ er şebük karımas
Varlıklı kişi çabuk kocamaz.

Aç ne yemes, tok ne temes
Aç olan ne yemez, tok olan ne söylemez?

Agılda oglak togsa arıkda otı öner
Ağılda oğlak doğsa, dere boyunda otu biter.

Agız yese köz uyadur
Ağız yese göz utanır.
Alımçı arslan, berimçi sıçgan
Alacağına arslan, vereceğine, borcuna sıçan.

Alın arslan tutar, küçin sıçgan kösgük, oyuk tutmas
Hîle ile arslan tutulur, zor ile güç ile sıçan nazar, hayâl tutulmaz.

Alp çerikde, bilge tirikde
Yiğit ordu içinde, bilgin mecliste kiñeşte belli olur.

Alp eriğ yabrıtma, ıkılaç arkasın yagrıtma
Yiğiti bakımsız bırakma, yörük atın sırtını yara etme.

Alplar birle uruşma, beğler birle turuşma
Yiğitlerle vuruşma, beğlerle sürtüşme, iddiâlaşma.

Alp yağıda, alçak çoğuda I-
Yiğit kişi düşman karşısında, yumuşak kişi savaşda belli olur.

Anası teblük yufka yapar, oglı tetik koşa kapar
Annesi yalancı yufka yapar, oğlu tetik koşup kapar.

Añduz bolsa at ölmes
Andız ota olsa, at ölmez.

Anıñ yüziñe titinü baksa bolmas
Onun yüzüne dik bakılmaz.

Anuk otru tutsa yokka sanmas
Öne konan yemek ikram edilmemiş sayılmaz.

Arı kapçıtsa ısrur
Arı kızdırılırsa ısırır, sokar.

Arkasız er çeriğ sıyumas
Arkasız kişi düşmanını, rakibini yenemez.

Arpasız at aşumas, arkasız alp çeriğ sıyumas
Arpasız at aşamaz, arkasız yiğit rakibini yenemez.

Arslan karışa sıçgan ötin ködezür
Kocayan arslan sıçan deliğini gözler.

Arslan kökrese at ayakı tulaşır
Arslan kükrese atın ayakları dolaşır.

Aşıç ayur tübüm altın, kamıç ayur men kayda men
Tencere der dibim altın, kepçe der ki ben neredeyim?

Aş tatıgı tuz yogrın yemes
Yemeğe tad veren tuzdur ama tuz çanakla yenmez.

Atan yüki aş bolsa açka az korunur
Aş deve yükü ile olsa aça az görünür.

Ata oglı ataç togar
Oğul babasına çeker, çekmek üzere doğar.

Atası açıg almıla yese oglınıñ tısı kamar
Babası ekşi elma yese, oğlunun dişi kamaşır.

Atası anası açığ almıla yese oglı kızı tısı kamar
Babası anası ekşi elma yese, oğlunun kızının dişi kamaşır.

Ata tonı ogulka yarasa atasın tilemes
Babanın giyimi oğluna yarasa, oğul babasını istemez.

At teküzligi ay bolmas
Atın alnındaki akıtma, gökdeki Ay’la bir olmaz, tutulamaz.

Ayın kişi neñi neñ sanmas
Başkasının malı, mal sayılmaz.

Ay tolun bolsa eliğin imlemes
Ay dolun olunca el ile gösterilmez.

Azuklug aruk ermes
Azığı olan yorulmaz.

İlgili linkler

  • Divan-ı Lügat-it-Türk Kaşgarlı Mahmut
  • İlk İslami Eserler Divan-ı Lügat üt Türk'i Atabet'ül Hakayık Kutadgu Bilig Divan-ı Hikmet)
  • Divan-ı Lügat-it Türk’ten Deyim Atasözü Şiir Örnekleri
  • Divan-ı Lügat-it Türk’ten Örnekler
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri ( A ile Başlayanlar )
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri ((B-Ç Harfi)
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri (( E İle Başlayanlar )
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri (( i İle Başlayanlar )
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri ( K İle Başlayanlar )
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri (M-N-O-Ö İle Başlayanlar )
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri ( S İle Başlayanlar )
  • Dîvân ü Lûgât-it Türk‘de Atasözleri ( T İle Başlayanlar )



[1] Dîvân ü Lûgât-it Türk , Besim Atalay, https://www.bilinmeyenturktarihi.com/tag/divanu-lugat-it-turk

0

0

Yorum Yapmak için Kayıt Olun veya Giriş Yapın

Yorumlar