Ebu Cehil

Osmanlıca yazılışı: Ebu Cehil :  جهیل ابو

Asıl adı Amr bin Hişam  olan Ebu Cehil, İslami dönem edebiyatımızın  her dalında ve türünde karşımıza çıkan bir isimdir. Hz. Muhammed ile çağdaş hatta  Hz Muhammed’in karanı olan Ebu Cehil, İslamiyet’in ve  Peygamberin  en  azılı  muhalifi olmuş;  kötü ahlâk sahibi, şerri seven, müfteri, münkir, mel‘ûn, kadir kıymet bilmez, zalim ve hak tanımaz cahil bir adam sıfatıyla  tanımış ve tanıtılmıştır. Ebu Cehil ,” kıskançlığı, kibri, inadı, şerri sevmesi, iftiracı olması, Hz. Muhammed'e ve ashabına zulmü, hak tanımazlığı, fakirlere ve gariplere zulmetmesi, lanetle anılması, kadir ve kıymet bilmemesi, İslâm tarihinde ona değer verilmemesi gibi hep olumsuz kişilik özellikleriyle anılmıştır” [1]

Ayrıca, zakkum ağacının portakal büyüklüğündeki çok acı meyvesine Ebu Cehil karpuzu denilmektedir.

Ebu Cehil  Divan şiirinde olumsuz hâllerin “benzetme unsuru” veya “ölçütü” olmuş , şairlerimiizn nefretle andıkları bir isim olarak kalmıştır.

Resûle itmedi ol mel‘un ikrâr
Ebû Cehl oldı adı ehl-i inkâr      Dervîş Muhammed Yemînî,

Ebû Cehil,  hayatı boyunca Hz. Muhammed'in tebliğlerine karşı çıkmış, “hayatı boyunca müslümanlar aleyhinde hazırlanan bütün komplolarda yer almıştır” [2]

Ebu Cehil, İslamiyet öncesinde  Mekke'nin önde gelen  isimlerinden  biriydi.  Asıl adı Amr bin Hişam’a Müslümanlar inkârcılığı, kibri ve İslamiyet’e karşı duruşu sebebi ile  ( Cahilliğin Babası anlamına gelen ) Ebu Cehil adını takmışlardı. Kureyş kabilesinden olan Ebu Cehil,  Kureyş kabilesinin Mahzûmoğulları  kolundandı [3]ve  Mekke şehri, müşriklerin elinde iken  Müşriklerin  lideriydi. “Ebü’l-Hakem olan künyesi İslâmiyet’e düşmanlığı sebebiyle Hz. Peygamber tarafından Ebû Cehil şeklinde değiştirildi.” [4]

Zengin bir adam olan  Ebu Cehil, Ticarî nüfuz ve serveti ile  hayatı boyunca İslâmiyet aleyhinde çalışmış, Müslüman olanları inançlarından vazgeçirmeye gayret etmiş,  İslâmiyet’i kabul edenlere işkenceler yaptırmış,  ticaretle uğraşanları  iflas ettirmekle tehdit etmiştir. Resûlullah’ın Medine’ye hicretine mâni olmak için Dârünnedve’de toplantı düzenleyip  Hz. Muhammed’in öldürülmesini de istemiş, hicret gecesi evini muhasara altına aldırmıştır.

Ebû Cehil, Bedir Savaşı’nda Afrâ’nın oğulları Muâz ve Muavviz tarafından öldürülmüş,  başı da Abdullah b. Mes‘ûd tarafından kesilmiştir. [5]

Ben nice teşbih edem gün yüzüne şem-i kim
Nur- u Nebidir yüzün şemi ise bir  Bu Lehep     Derviş Paşa  [6]

Yandı hased odına vü bilmedi kadrüni
Bû Cehl ile hasûda olur Bû Leheb sezâ                Hamdullah Hamdî, D.113

Ebû Cehl'İve Ebu Lehep’in  miraç mucizesini inkâr etmesine şaşılmaz. Çünkü miraç sırrını idrak etmek için akıl ve iman sahibi olmak lazımdır

Hicâb olursa Ebû Cehl-i nefs ana her dem
Niçün gazâ-yı Ebû Cehl ü Bû Lehebde degül               Erzurumlu İbrahim Hakkı, D.370

Kemâl ehli Muhammed yoldaşıdur
Kamu câhil Ebû Cehlün eşidür                      Dervîş Muhammed Yemînî,

Hacîl oldı hemîn Bû Cehl-i mel‘ûn
Katından turdı gitdi şöyle magbûn                Abdülvâsi Çelebi, H.485

 

KAYNAKÇA

 

  • [1] ] Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Güftâ, Divan Şiirinde Ebû Cehil, www.mku.edu.tr/getblogfile.php?keyid=1071

  • [2] ] Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Güftâ, Divan Şiirinde Ebû Cehil, www.mku.edu.tr/getblogfile.php?keyid=1071

  • [3] Mehmet Ali Kapar, EBÛ CEHİL, cilt: 10; sayfa: 118

  • [4] Mehmet Ali Kapar, EBÛ CEHİL, cilt: 10; sayfa: 118

  • [5] Mehmet Ali Kapar, EBÛ CEHİL, cilt: 10; sayfa: 118

  • [6] A. Talat Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar,  MEB, 1996- S.200