Edebi Eserlerde Tarihi Kişiyi Mekânı Değiştirme Anakronizm

Fransızca Anacorisme

Yunanca kökenli olan  bu terim   Fransızcaya  “herhangi bir şeyin, kasıtlı veya kasıtsız olarak, başka bir tarihe taşınması “  anlamında  anachronisme  şeklinde  geçmiş, dilimize de Fransızcadaki bu hali ile taşınmıştır.  [1]

Anakronizm, sözlük ve terim anlamı ile bir varlığı, onun hiç bulunmadığı bir yerde var göstermek yanlışlığı olarak tarif edilir. Tarihte yaşanmış olan yaşandığı zaman ve yaşayan kişileri belli olan , bilinen bir olayın ve kahramanlarının bilerek veya bilmeyerek başka yer,, tarih veya coğrafyada yaşanmış gibi gösterilerek yazılmasıdır.

Anakronizm,  tarihten de bilinen bir olay ya da  tarihi kişilerin yaşadıkları  tarihi süreç ve kronolojik açıdan uyumsuz bir zamanda yaşatılması ve serüvenlere katılması konusu  özellikle edebiyat ve sanatta bazı eserlerde uygulanan bir yöntemdir.  Bu eserlerde  olaylar ve kişiler gerçek yaşadıkları dönem, etkileşimde bulundukları nesneler ve  varlıklar ö dönemde olmayan  varlıklar nesneler ve uygulamalar olmaktadır.

Bu bakımdan Anakronizim: Tarihi olay ya da olguların  yaşandığı zaman, olay ya da olguda yer alan özelliklerin uyumsuzluğu olarak da tanımlanabilmektedir.Edebi eserler, kurmaca metinlerde vb bir insanı ya da olayı, zamanı bakımından yanlış çağda veya tarihte göstermek anakronizim olarak adlandırılır

Anakronizm  için  bir örnek verecek olursak  Vietnam savaşında  ABD askerlerinin ok  veya yay kullanarak  kalelere saldırması, Yavuz sultan Selim’in Mısır’a denizaltılarla gidip çıkarma yapması örnek gösterilebilir.  

1999 Türkiye yapımı  olan " Kahpe Bizans " filminde  Bizans ve Osmanlı askerleri  bir kalenin burcunda savaşırken burçların üzerinden bir  uçak geçer.  Yine  Rene Goscinny'nin yaptiği “ Asterix'in oniki görevi “ adlı çizgi filminde  Asterix ormanda gezerken, çöplerin arasında televizyon, dikiş makinesi  cep telefonu vb bulmuştur.

Bazı Anokronizim örnekleri ise  farkında olmadan da yapılabilmektedir.  Örneğin Kanuni dönemini anlatan Muhteşem Yüzyıl filminde  saray mutfağında domates dilimlenmiş,  hâlbuki domates ülkemize 19 yy da girmiştir. Yine bu film de Pargalı İbrahim ve  Kanuni defalarca kez  masa başında çalışırlarken gösterilmiş, hâlbuki masa, Osmanlı  sarayına ilk kez Abdülmecit’in  Fransa gezisinden sonra 1860’ lı yıllarda girmiştir.

Da Vinci,  Son Akşam Yemeği, tablosunda İsa ile Havarilerini portakal yerken gösterir hâlbuki portakalın Avrupa’ya gelişi İsa’dan 1500 sene sonradır.

 

KAYNAKÇA 

[1] Güncel Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu. Erişim: 10 Mayıs 2012