Edebi Topluluk  Tanım ve Özellikleri

 

Edebi topluluk veya edebiyat topluluğu bir ülkede birden fazla şair ve yazarın ortak bir görüş, kendilerine özgü bir anlayış içinde, bir yayın organı etrafında bir araya gelerek, belirledikleri bir çizgide edebi ürünler vermek üzere anlaşmaları demektir.  

 

Edebi topluluk aynı dönemde yaşayan, birden fazla şair ve yazarın ortak bir sanat anlayışı ve hedefleri etrafında edebi eserler vermek amacıyla eyleme geçmeleri sonucu ortaya çıkar. Topluluk üyeleri dilde, edebi zevkte, konularda, sanat anlayışında, kendilerine göre şekillenen edebi ülküler için aynı doğrultuda hareket etmek kararı almışlardır. Topluluk üyelerinin sayısı en az iki edipten meydana gelebileceği gibi on beş, yirmi kişiye kadar ulaşabilir.  Örneğin Garip Topluluğu; Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rıfat’tan oluşur.  Ancak Servet-i Fünun ve Fecri Ati ise on beş veya daha fazla şair ve yazardan meydana gelmiştir.

 

Edebi Topluluklar Nasıl Kurulur

 

Edebi topluluklar genellikle sanat, dil, siyasi görüş, zevk ve estetik yönlerinden ortak anlayışlara sahip belli sayıdaki sanatçıların bir araya gelerek ve bir edebi topluluk kurmak yolunda anlaşmaları neticesinde ortaya çıkar. Örneğin, Fecri Ati, Yedi Meşaleciler, Garipçiler, Beş Hececiler, Maviciler bu şekilde kurulmuştur. Servet-i Fünun Topluluğunun kurulması da Recai Zade Mahmut Ekrem’in evinde gerçekleşen edebi toplantılarda şekillendiği kuşkusuzdur.

 

Edebiyat Topluğu kurma fikri üzerinde anlaşıldıktan sonra topluluk kendine bir ad belirler. Örneğin Servet-i Fününcular kendilerine Edebiyat-ı Cedide, Fecri-i Aticiler ise Fecri Ati adını vermişlerdir. Bazı topluluklar bunu bir bildiri ( beyanname veya haber şeklinde ) duyurur.  Örneğin Fecri Ati kuruluşunu Fecri Ati Beyannamesi ile ilan etmiştir.

 

Bir toplantı veya anlaşma sonucu kurulan edebi toplulukların ortak yayın organları da vardır. Hatta pek çok edebi topluluk adını yayınlarını paylaştıkları yayın organından almışlardır.  Örneğin Servet-i Funun topluluğu adını edebi ürünlerini paylaştıkları Servet-i Funun Dergisinden almıştır. Hisarcılar topluluğu da Hisar Dergisi etrafında eser paylaşan şair ve yazarlardan oluşur.

 

Fakat bazı edebi topluluklar kendiliğinden oluşur veya edebiyat tarihçileri tarafından edebi topluluk olarak değerlendirilir.  Bu tip topluluklar bir toplantı, anlaşma veya ortak bir karar alma neticesinde oluşmaz. Bu tip topluluklar birbirlerinden bağımsız ve habersiz oldukları halde aynı sanat, siyaset, dil, konu ve şekil anlayışına sahip olan şair ve yazarların yanı amaçlara uygun hareket etmeleri ve ürünler vermiş olmaları ile ortaya çıkar. Örneğin Tanzimat I ve II. Kuşak edebiyatı bir toplantı sonucunda oluşan edebi topluluklar değildir. Ortak bir karar sonrasında ortaya çıkmadıkları için Tanzimat I. ve II. Kuşağın bir beyannamesi ve kendilerine taktıkları bir topluluk adı da yoktur. Tanzimatçılar tabiri edebiyat tarihçilerinin onlara verdikleri bir addır.  Edebi bir hareket yaratacak olan

 

Milli Edebiyat Topluluğu da bir toplantı veya ortak bir karar almak neticesinde değil, aynı siyasi görüşlere, sanat, dil, konu anlayışına sahip oldukları halde genellikle bir birlerinden bağımsız ve habersiz hareket eden edebiyatçıların ortak hedefler ve siyasi gayeler doğrultusunda ürünler vermesi ile oluşmuştur.

Bu nedenle Tanzimat ve Milli Edebiyatçıların topluluk adları ile ortak yayın organları bulunmaz.

 

 

Edebi Toplulukların Kurulma Nedenleri

 

Edebi topluluk, edebiyatta yeni bir hamle başlatmak amacıyla kurulabilir. (  örneğin Fecr-i ati topluluğu ) Servet-i Funun topluluğu gibi edebi ürünleri teknik yönden kusursuz hale getirmek,  sanat seviyesini mükemmelliğe ulaştırmak, nazmı nesre yaklaştırmak gibi amacıyla oluşabilir. Garip Topluluğu gibi yeni bir şiir tarzı oluşturmak, ölçüsüz, kafiyesiz, sanatsız kuralsız bir şiir ekolu meydana getirmek amaçlarıyla ortaya çıkabilir. Beş Hececiler gibi halk şiirini aydın şairlerin de kullandığı bir şiir tazı haline getirmek, heceli şiiri yaygınlaştırmak,  milli kültürü işlemek idealleri sonucu doğabilir.

 

Edebi topluluk üyelerinin amaçları ortaktır. Dil anlayışları, sanat anlayışları, siyasi düşünceleri, edebi zevkleri, konu tercihleri, estetik amaçları aynı veya birbirlerine çok yakındır. Ortak bir gaye etrafında bir araya gelerek ortak bir tutum içinde hareket etmek kararı almışlardır. Örneğin, Servet-i Fünuncular, “sanat sanat içindir” ilkesi ile ağır süslü sanatlı bir şiir ve nesir dili kullanmak hususunda birleşmişlerdir. Garipçiler ise halk için sanat ilkesi içinde halkın anlayabileceği dilde, kuralsız ve serbest şiir yaygınlaştırmak amacıyla kurulmuştur.

 

Edebi topluluk o vakte kadar ortaya konulmamış olan yepyeni bir edebiyat ve şiir anlayışı ortaya çıkarabilir. Örneğin Garipciler “ Kuralsız şiir, serbest şiir” adlarını verdikleri i bir şiir tarzı oluşturmayı amaçlamışlardır.  Veya Servet-i Fünuncular gibi edebiyatı çağdaş ve Batılı edebiyatın seviyesine ulaştırmak, Tanzimatçıların Batılı edebiyata ait edebi ürünlerde ilk örnekleri vermelerinden kaynaklanan kusurları gidermek, edebi ürünleri teknik yönlerden mükemmel hale getirmek amaçlı oluşabilir. Bazı edebi topluluklar büyük iddialar ile ortaya çıkıp, gerçek bir başarı göstermeden de dağılabilir. Örneğin Fecr-i Ati Topluluğu,  mükemmel eserler ortaya koyarak bu eserlerden oluşan Fecr-i Ati Kütüphanesi oluşturmak,  her yönden kendilerinden öncekileri aşmak gibi önemli işler başarmak amacıyla ortaya çıkmış ancak kayda değer ürünler vermedikleri gibi kalıcı bir iz dahi bırakamadan kısa sürede dağılmıştır.  Garip topluluğuna karşıt bir tepki olarak ortaya çıkan Maviciler Topluluğu,  sanattan uzaklaşmak ile suçladıkları Garip şiirini şeklen takip eden,  bu tarz şiire pek de etkili olamayan çeşniler katan cılız bir teşebbüs olmaktan öteye gidememiştir.

 

Bir edebi topluluğun ortaya attığı görüşler, edebi ürünler, sanat anlayışları yaygınlaşarak edebi bir hareket veya edebi akım haline gelebilir. Bu durumda adı geçen edebiyat topluluğunun görüşleri yaygınlaşmış, topluluğun çekirdek kadrosunda olmayan şairler ve yazarlar da bu görüşleri benimsemiş, bu tarz ürünler vermeye başlamış demektir. Bir edebiyat topluluğunun edebi anlayışı geniş bir zamana yayılarak pek çok şairin ve yazarın dâhil olduğu bir yayılıma ulaşırsa bu topluluk edebi bir hareket meydana getirmiş olur. 

 

Örneğin Ömer Seyfettin’in Genç Kalemler Dergisinde yazmış olduğu Yeni Lisan makale serisi Milli Edebiyat Topluluğunun şekillenmesine yol açmış, 1911 de belirmeye başlayan Milli Edebiyat Topluluğu Türk edebiyatında etkisi bugünlere kadar uzanan ve kalıcı olan Milli Edebiyat Hareketini meydana getirmiştir.

 

Türk Edebiyatında Edebi Topluluklar

 

Tanzimat 1. Dönem (1860-1876

Tanzimat 2. Kuşak  (1876-1896)
Servet-i Fünun (Edebiyat-ı Cedide 1896-1901)

Fecr-i Âtî (1909-1911)

Millî Edebiyat (1911-1923)

Beş Hececiler

Yedi Meşaleciler (1928-1930)

Birinci Yeniler (Garipçiler- Serbest Şiir- Kuralsız Şiir -1940)

Maviciler

İkinci Yeni

Toplumsal Gerçekçiler

Hisarcılar