Edhemi ve Edhemilik
Osmanlıca yazılışı Ethem ادهم
Batınilik Melamilikten türeyen, İbrahim bin Ethem'in (öl. 777'den sonra) ölümünden sonra ortaya çıkan , ( bkz: Edhem : Şiir Dünyamızda İbrahim Edhem ) İbrahim Edhem’in hayat anlayışını yorumlayarak oluşan bir tarikattır. Bu tarikata bağlı olan, Edhemiye tarikatına âit olan kişilere Edhemi denmiştir.
Edhemîler bıyıkları kısa, sakalları uzun, sırtlarında yeşil hırka, boyunlarında tesbih, ilâhi okuyup coşan bir zümre olarak kayıt edilmiştir. Eski kaynaklara göre Edhemîler, “Belh’ten geldiklerini, şeyhlerinin adının Hâmid-i Kerhî olduğunu,” [1] bildiren bir zümre olarak anlatılır. Âlemde bulunan her şeyin insanda da var olduğuna inanan, Edhemilerin önceden Kadirîlik ve Rifâîlik gibi bir Sünnî tarikat olduğu daha sonraları ise Bektaşiler arasında eridikleri ve Bektaşilik ile bütünleştikleri ortaya çıkmaktadır.
Edehemi tarikatının ana ilkeleri şunlardır: Efkârın defi (gereksiz düşüncelerin bırakılması), ağyar muhabbetinin ref'i (Allah'tan başkasına sevgi göstermemek), mâsivâl-lahın terki (Allah'ın dışında her şeyin bırakılması) tarikatın ana ilkeleridir. Edhemiler ilkelerini şu şekilde belirlemiştir. “ Refah ve nimet kapısını kapatıp sıkıntı kapısını açmak; yücelik kapısını kapatıp alçakgönüllülük kapısını açmak; rahat kapısını kapatıp çalışma, çabalama kapısını açmak; uyku kapısını kapatıp uykusuzluk kapısını açmak; zenginlik kapısını kapatıp yoksulluk kapısını açmak; yaşama tutkusu kapısını kapatıp ölüme hazırlanma kapısını açmak.” Bu tarikata mensup olanlar üzerine yeşil bir destar sarılan, üst tarafı sivri ve dört dilimli , “cerağları üç boğumlu ve dört emzikli “ [2]bir serpuş takmışlar bu serpuşlarına “ tâc-ı Edhemî” adını vermişlerdir. Bu başlığa ise “ Edhemi Serpuş” veya “Derviş tacı “ denmiştir. Edhemilerin taclarının dört dilimli olmasının “ kelime-i tevhidin dört kelimeden, “Allah” ve “Muhammed” lafızlarının dörder harften meydana gelmesi, kutsal kitapların sayısının dört oluşu gibi çeşitli sembolik mânaları vardır. “[3]
Edhemilere göre “Edhem” ( kelimesinin birinci harfi olan “ elif” Allah’a işaret eder. Bu da bir Edhemî’nin bütün söz ve davranışlarının ilâhî nitelikte olduğunu, bu sebeple onun varlık âleminin padişahı bulunduğunu ifade eder. İkinci harf olan “dal” , tarikata “devam” ve bu yolda sebat etme anlamına gelir. Üçüncü harf olan “he” , “himmet” sahibi olan Edhemîler’in Hak’tan “hidayet” istediklerini, son harf olan “mim” , gaddar nefse karşı başkaldırdıklarında Allah’tan “meded” dilediklerine işaret eder” [4]
Edhemiye tarikatında en önemli unsurlardan biri fakr ‘dır. Dünya nimetlerinden elini eteğini çekmek, “ Üryan gelip üryan gitmek” Edehemilerin fakr anlayışına çerçeve olabilecek düşüncelerdir. Edehemilere göre kemale ulaşabilmek için, fakirane yaşamak kadar riyazet ve feragat da gereklidir. Sabahları Arapça evrad ( gelenekselleşen Allah’a yaklaşmak için belirli zamanlarda yapılan nafile ibadet¸ dua ve zikri ) okumak en önemli ibadetlerinden biridir.
Varını yağmaya verip İbrahim Edhem gibi
Arayıp Hızr-ı zamanı bulmayan dervîş midir SALİH BABA DİVANI
Şol İbrahim Edhem’i derviş eden aşkındır,
Derdine düşen şâhın tahtı târümâr olur. Niyazi-i Mısri
Ferş eyleyip cebrimizi âsitânına
Bir nazenin aşkı ile olduk Edhemî
Bektaşi tarikatına Tarik-i nazenin adı da verilmiş bu beyİtte buna telmih edilmiştir.
Şah-ı aşkım âlem-i manâ müesllemdir bana
Ser niğun peymane-i Cem tâc-ı Edhemdir bana Nefi
KAYNAKÇA
Yorumlar 0
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!