EDİLGEN ÇATI

 

Fransızca:   voix passif

İNGİLİZCE:   passive voice

Almanca:    passiv, passivum

Osmanlıca:    meçhul bina

Kelime türü:   İsim –-  Dilbilimde bir terim

FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ:     Edilgen çatılı

 

TANIMLAR

Türkçede ünsüz- sessiz, conson-  ile biten fiillere -(i-ı-ü-u )l edilgen çatı eki, son sesi -l olan veya ünlü ile biten fiillere -(i-ı-ü-u )n- edilgen çatı eki getirilerek kurulan,  gerçek öznesi olmayan sözde özne ile kullanılan fiil çatısıdır.

Çok defa (-i-ı-ü-u i) l-, bazen de -( i-ı-ü-u) n- çatı ekleriyle kurulan çatı: [1]

Geçişli ve geçişsiz fiillerden -(I)l-/-(U)l- ve -(I)n/-(U)n- ekleri ile kurulan; ancak, fiilin gösterdiği işin kimin tarafından yapıldığı belli olmayan, öznesi belirsiz, öznesi sözde özne olan fiil çatısıdır.

Gerçi, edilgen çatının da görünmeyen bir öznesi vardır. Ama bu çatıda özne diyebileceğimiz kelime, yüklemin etkisinde kalan görünürdeki öznedir.

saç-/saçıl-, kal-/kalın-, git-/gidil-, kır-/kırıl-, gör-ün,  sil-/silin-, bul-/bulun-, yak-/yakıl- Sevilmek (sev-il-) , yenmek (ye-n-) , başlanmak (baş-la-n-) , yaptırılmak (yaptır-ı-l-) , getirilmek (getir-i-l-) vb.

Kapılar açıldı; içeri girildi; sazlar çalındı; oyunlar oynandı; ateşler yakıldı; hesaplar verildi [2]

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982

[2] BSTS / Gramer Terimleri Sözlüğü 2003