EDİSYON KRİTİK 

 

 

Edisyon Fransızca kökenli bir  kelimedir. İngilizcesi edition, Türkçesi ise  baskı anlamına gelir.

Edisyon, bir sanatçının eserini, resmi olarak, baskı çeşidi ve kalitesiyle basılmış halde ortaya koymasıdır.

Bunu dışında edisyon kelimesi söz yazarı, besteci ve aranjörün bir eseri meydana getiren kişinin eserin üzerindeki haklarını da ifade eder.

Edisyon  kritik ise:  Kelime karşılığı ile eleştirel, tenkitli basım anlamına gelir. Edisyon kritik farklı yazma nüshaları ile farklı matbu  baskıları olan eserlerin aralarındaki ayrılıkları  tespit edilerek aslına en uygun şekilde yayına hazırlanması demektir. Kritiği ve karşılaştırılması yapılmış eserler arasındaki farklar  dip notlar halinde gösterilip hangi nüshada veya baskıda  hangi  beyit, bölüm,  sayfa veya bilginin olduğu, hangilerinde olmadığı vb  açıklayıcı bilgileri dipnotlar halinde  veya açıklayıcı diğer notlarla izah edilir.

Bilindiği gibi eski devrilerde matbaa olmadığı için eserler elle ve yazma nüshalar şeklinde yazılmış, özgün eserler  müstensihler tarafından çoğaltılmış, farklı zamanlarda farklı yazılan yazmalara ya  ilaveler yapılmış veya özgün halinden noksanlaştırılarak kaleme alınmıştır. Veya aynı yazar veya şaire ait eser sonradan ilave bilgilerle de desteklenmiş eser aynı olsa da içerikleri çeşitli değişimlere uğramış olmaktadır.

Hatta matbu  olarak basılsa  bile  aynı eseri farklı basımları arasında  ekleme çıkarma değiştirme gibi farklar olabilmektedir. Mesela bazı romanlar ve çalışmalar   yasaklar, baskılar, sansür vb nedenlerle  bazı bölümlerine  sansür konularak yayınlanmakta veya   yazar sonraki baskılarına ek bilgiler gibi  ilaveler yapabilmektedir.

Edisyon kritikler  bu gibi nedenlerle yazma nüshaları veya baskıları arasında buna benzer farklılıklar taşıyan eserlerin en doğru metninin ortaya koymak için yapılan bir çalışmadır.  Böylece eserin farklı yazma veya baskılarındaki farkları da belirlenerek eser tenkitli bir baskı ile yeniden ve düzenlenmiş bir şekilde yayınlanmış olur.

Örneğin  Divan edebiyatımıza ait hemen tüm divanlar, mesneviler vb bu şekilde tenkitli olarak hazırlanmaktadır.  Aynı esere ait farklı dönemlerde  veya farklı müstensihler tarafından yazılmış yazma nüshaları karşılaştırılmakta, nüshalar arasındaki farklar belirlenmekte, nüshalar karşılaştırılarak   yani edisyon kritiği yapılarak eserin mümkün olan en doğru ve kapsamlı tenkitli metni ortaya konularak eserin  yeni basımı yapılmaktadır.