Efâil- ü Tefâil :

 

EFÂİL kelimesinin sözlükteki anlamı (Çoğulu Arapça’da efâ'it):  Fiiller, yapılan işler şeklindedir. Efâil ü te-fâil ise , aruz ölçüsünü meydana getiren kalıpların temeli olan parçaların adıdır.  

Efail ve tefail, aruz vezninin sekiz temel parçası olan cüzlerin Arapçadaki ifadesidir.  Efâil ü tefâil, aruz vezninin  temel parçalarını oluşturan Feûlün, fâilün, mütefâi-lün, mütefilün, mefâîlün , fâilâtün, müfâaletün, mefûlâtü  kelimelerine toplu olarak verilen addır.

Bunlardan arap dilbilgisine göre "ef'ile" kökünden türeyen ilk ikisine "efâil", "tef'ile" kökünden türeyen ötekilere "tefail" adı verilir. Bunlardan Feûlün ve fâilün kelimeleri Arap alfabesi ile yazılırken beş harfle yazılmış olduklarından    - yazımlarında beş harf bulunduğundan-   bunlara humasi , ( hams – beş-  humasi ise beşli anlamına gelir.) diğerlerine ise yazımlarında yedi harf  bulunduğundan  “  sübâî “ de  denir.

Kısa, uzun-çokuzun hecelerin bir araya gelmesiyle, efâil ü tefâil denen kalıp parçacıklarından  çok sayıda bahirler  ve aruz kalıpları meydana getirilir.  Arapça, Farsça ve Türkçe  sözcüklerin yapısına uyularak sebeb, veted, fasıla diye üçe ayrılan heceler efâil ü tefâil denilen sekiz kümede toplanan  cüzlerden oluşan vezin kalıpları ile  bir ölçüde yazılmış olurlar.

Yani Efâil- ü Tefâil’in aynen yahut da değişik cüzlerle bir araya gelmelerinden, bu kalıp parçalarının  aynen ya da değiştirilerek yan yana getirilmesiyle aruz kalıpları oluşturulur  ve bahirler halinde sıralanan yüzlerce  aruz vezinleri ortaya çıkar.