Eftimun Çiçeği ( Gelin Saçı, Bostanbozan )

 

Eftimun, eskilerin   har u yabis dedikleri kuru öksürük ve balgam ile sara hastalığına da iyi geldiğine inandıkları anlaşılan  şifalı bir bitki ve çiçeğidir.

Bu çiçeğin  günümüzde de ilaç olarak  kullanıldığı, biyolojideki adının Cuscuta epithymum ) Cuscutaceae 

Olduğu anlaşılmaktadır. [1] Eftimun çiçeğinin bağboğan, serent, bağbozan, bostanbozan, gelinsaçı, küşüt, cinsaçı, kızıl sarmaşık, küsus, ükşus;  gibi adlarının olduğu aktarılmaktadır.[2]

 Bu bitki ve çiçeğinin şifalı olduğu günümüzde yazılmış kaynakların da kabul ettiği dikkati çeker. Güncel kaynaklara göre bu bitki : “   idrar söktürücü, safra akımını düzenleyici,  bağırsak gazlarını giderici, yaraların iyileşmesini sağlayıcı kabızlıktan kaynaklanan mide şişkinliği, safra yetmezliği, yaralara iyi geldiği  ” belirtilen bir bitkidir.

 A.Talat Onay’ın bildirdiğine göre  eski tıb hastalıkların  balgam, safra ,dem  ve sevda şeklinde sınıflandırılan mizaclara göre çıktığına inanır ve tedavileri de buna göre düzenlermiş. Bu sunuflandırmaya göre sevda mizaclı hastalıkların tedavisinde kullanılan bitkilerden birisi de Eftimun çiçeği imiş.[3]       A.Talat Onay’ın aynı eserinde  Marifetname’nin Burhan-ı Katı tercümesinden alıntı yaparak verdiği bilgiye göre Eftimun çiçeği “ Nefhi müsekkin, kuhul ve meşayihe muavık ve nafidir. Emrazı sevda ile  balgamı mezid ve müshil, malihulyayı dafidir. Şubbab ve mahruruları muattıştır. Birinci derecede kuru ikinci derecede sıcaktır. Kokusu müsekkin, düşkün ve yaşlılara faydalıdır. Sevda hastalıklarını ve balgamı gidericidir. Sara ve malihülyayı defedicidir. Gençleri ve hararetlileri susatır. “[4]

 

Buna göre de bu çiçeğin, sara nöbetlerine iyi geldiği, bir çeşit uyarıcı ve  teskin edici özelliklere sahip olduğu, balgamı  söktürdüğü, malihulyya denilen  günümüzde melankoli, lipemani  psikolojik çöküntü olarak adlandırılan  boş hayaller hastalığı da denilebilecek olan karasevdaya bağlı hayallere de iyi geldiği anlaşılır. Özellikle karasevdaya iyi gelmesi inancı  eftimun çiçeğinin divan şiirinde  malzeme olarak kullanılmasına zemin hazırlamıştır.

Bu nili hokkada encüm değil sevda-yı devrana
Müzehheb hab-ı eftimun ile tedbir ider mehtab    Münif

Devranın sevdasına kapılmış olan yıldızlar bu cividi – mavi- hokkanın içinde değildir. Mehtap altın suyuna batırılmış eftimun uykusu ile  tedbir almış

Bu beyitten anlaşıldığı kadarı ile eftimun suyunun  saarı, altın  renkli olduğu ve içen kişiye uyku da verdiği anlaşılır.

Cünunumdan sarıldım sandılar dil –i ârâ- ya
Ben eftimun ile buldum ilac def-i sevdaya             Yenişehirli Beliğ             

Gönlümü süsleyene sarıldığım için  divane olduğum zannettiler oysaki ben eftimun  sayesinde buldum kara sevdayı def etme ilacını. Beyitten anlaşıldığına göre eftimun bir çeşit afrodizyak olarak da bilinmiştir.

Acep mi künc- i gam da zülfi müşginin hayaliyle
Gönül sarılsa Eftimuna  sevda-yı merakından       Yenişehirli Beliğ             

Eftimun çiçeğinin zülfe benzetildiğine de şahit oluruz.

Benzetirse  ne acep  zülfüne eftimuna
Bu hayali aşık –ı dil hasteye sevdadandır.      Yenişehirli Beliğ [5]        


KAYNAKÇA

 

  • [1] Paki KÜÇÜKER, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/490548

  • [2] Paki KÜÇÜKER, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/490548

  • [3] A. Talat Onay, Edebiyatımızda Mazmunlar, MEB, 1996-s. 202

  • [4] A. Talat Onay, Edebiyatımızda Mazmunlar, MEB, 1996-s. 202

  • [5] A. Talat Onay, Edebiyatımızda Mazmunlar, MEB, 1996-s. 202