Eleji ( Batı Edebiyatında Ağıt)

 

Antik  Yunan  ve  Latin edebiyatlarında kullanılmış olan bir nazım türüdür.  Eleji,  konusu yönünden bakıldığında   Türk Edebiyatındaki Ağıt ( sağu )  eski edebiyattaki mersiyelerin bir benzeridir.

Bu şiir tütünün ilk örneklerinin Antik Yunanlılar tarafından verildiği, Greklerin  bir dizesi altı, ikinci dizesi beş  heceden oluşan  ve  beyitlerle  yazılan şiirlere  eleji dendiği anlaşılmaktadır.  Bu beyitlere de  Eleji beyti ( Distique elegiaque) denilmiştir.  Bu şiir tarzının İyonya’da ortaya çıktığı, Yunan ve Roma edebiyatlarına geçtiği, daha sonra ise günümüz batı edebiyatındaki konusunu ve şeklini  aldığı   ifade edilmektedir.

Eleji   kelimesinin İngilizcedeki karşılığı ise    Türkçedeki ağıt, eski dilde mersiye  anlamını karşılayan elegy  sözcüğüdür.  Sözlüklerde “ İçli, acıklı yakarışları, yakınmaları ve melankolik duyguları anlatan şiir. ” Olarak tarif edilir.

Elejiler “ Aşkın  veya mukaddes bir sevgilinin  uyandırdığı acıklı duyguları anlatan”   veya ” Tanınmış bir kişinin, bir arkadaşın ya da sevilen bir kişinin ölümünden duyulan  “ üzüntüyü dile getiren lirik şiirlerdir.

Eleji Nazım Şeklinin sadece  konu su yönünden belirlenmediği kendine has bir biçimselliğinin de olduğu anlaşılır.  Vikipedi’ye göre : “Genel anlamda,  ölüm temasını işleyen, birbirini izleyen bir vurgulu iki vurgusuz heceli ayaklardan oluşan beşli ve altılı ölçüyle yazılan ve konuyla sınırlı olmayan “ bir şiir şeklidir.

Eleji türündeki şiirler genel olarak konusunu değil de yukarıda anlatılan ölçü ve biçim şeklini ifade eden şiirler için kullanılmıştır.   Alman edebiyatında ölçü özelliği ile  öne çıkarken, İngiliz edebiyatında ise konusu yönünden önem kazınmıştır.  Şair Milton’un okul arkadaşı Edward King’in ölümü üzerine yazdığı "Lycidas" (1838) adlı eleji  konusu yönünden öne çıkmıştır.  

Alman lirik şiirinin en önemli temsilcilerinden biri olan, Rainer Maria Rilke'nin yazmış olduğu Eleji türündeki şiirler bu türün en önemli örnekleri olmuşlardır. Fransa'da Villon ve Ronsard, İtalya'da Tasso ve Ariosto, İspanya'da Lope De Vega,  İngilterede Milton,Goldsmith, Young ve Gray, son asırlarda Fransa'da A. Chenier, Almanya'da Klopstock, Goethe, Schiller ve Hölderli bu türde en başarılı örnekler veren şairler olmuşlardır.

Edebiyatımızda Salih Zeki Aktay “ Eleji” başlıklı şiirler yazmıştır.