EN AZ ÇABA KURALI

 

Fransızca:    loi du moindre effort

İNGİLİZCE:  least effort

Almanca  : geringeste anstrengung

Osmanlıca:    

Kelime türü:   İsim –-  Dilbilimde bir terim

 

TANIMLAR

“Konuşmayı kolaylaştırmak amacıyla sözcük içindeki ses benzeşmelerine ve ses düşmelerine sebep olan kural”[1]

 “Konuşma sırasında zamandan ve emekten tasarruf ederek kolaylık sağlamak amacıyla ses düşmesi, ses benzeşmesi, ses ve hece kaynaşması (Contraktion) gibi olaylara yol açan kural”[2]

hanım+nine) > haminne, (anne+ile) > anneyle, (durur) > -dur, (varır) > var  inilemek>inlemek, elli altı>ellaltı, beybaba>beyba, hanım nine>haminne, ağabey>âbî, ne asıl>nasıl, ne için>niçin, yigirmi>yirmi vb.

Yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi konuşma dilinde en rahat söylenişe meyledilmiş, bir kelime en rahat, en kolay nasıl telaffuz edilebilecekse o şekilde söylenilmiş, bu nedenle de örneklerde görülen kelimelerde bariz bir şekilde görüldüğü gibi çeşitli ses türeme, düşme, benzeşme, değişme vb ses olayları meydana gelmiştir

Bu kural, yazı dilinin baskısından uzak olan Anadolu ve Rumeli ağızlarında dah sık görülmektedir. Elbetteki yerel ağızlarda ortaya çıkmış olan  ve konuşma dilinde  gözüken  bu tip söylemler yazı diline geçmez, Yazı da aslına uygun yazılır. Fakat en az çaba kuralı nedeni ile yanlışlığı doğru halinin önüne geçecek kadar yaygınlaşmış olanlar  ( Galat-ı meşhur kelimler )   artık yanlış hali doğru kabul edilmeye başlanmış demek olan kelimelerdir.

Alıyor>alıyo, gördüm>gBödüm, geldi > gBedi, tarla>talla, onlar>onnar, dinlemek>dinnemek, yanlış>yannış, Baber- «getirmek» < alıp beri gel- gibi.

[1] Prof. Dr. Vecihe Hatipoğlu, Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, AÜ. DTCF Yayınları, Ank. 1982

[2]  BSTS / Gramer Terimleri Sözlüğü 2003