Felahân Nedir Seng-i Felahân İri taş  Sapanı 

 

Osmanlıca yazılışı : فلاخن - felahan

Osmanlıca sözlüklerdeki anlamları : “ taş atmıya mahsus âlet, sapan. Seng-i felâhan : Sapan. Taş atmaya mahsus alet.” Şekillerindedir. [1] 

Felhan sözcüğü günümüzde sapan taşı olarak bilinen sözcüğün eski dildeki karşılığıdır. Bilindiği gibi sapan taş atan bir alettir fakat felahanlar onun büyüğü olmaktadır ve savaşlarda iri taşları fırlatmak için kullanılmıştır.

Fakat felehan ile  günümüzde kuş avlamak  veya uzağa küçük bir taşı atmak için kullanılan   sapan denilen aletle aynı alet değildir.  Sapan İki ucu ip, ortası örme veya meşin olan bir taş atma aracıdır.

Günümüzde sapanlar  Y harfi şeklindeki bir  nesnenin her iki ucuna bağlanan bir lastik veya  esneyip uzama kabiliyetine sahip  sert kauçuk vb gibi iki elastiki parçanın meşin bir  uca bağlanması,  içine konulan küçük bir taşın elastiki kollarının  gerdirilip uzağa atılmasına dayanır. Fakat eski devirlerdeki sapanlar bu şekilde çalışmayan,   iri ve öldürücü  taşların da atılabilensine olanak veren günümüzdekilerden farklı bir yöntem ve gereçlerle yapılmış olan  sapanlardır.

Felehanlar el ortası büyüklüğündeki  meşin bir parçanın iki tarafı da kalın iplerle  bağlanmış  avuç sapanlarıdır. Meşin ortasına iri bir taş koyup  iki ipin uçundan tutarak  havada daireler çizdirilip hız kazandırılır: Daha sonra meşindeki taş  gitmesi istenilen istikamete ayarlanıp  fırlatılır.  Bu aletler eski devirlerde savaşlarda kullanılmış, düşman askerlerine uzaktan taş atma  silahı olarak işlev görmüşlerdir.

Eski devrin  askeri hayatında önemli  olabilecek gereçlerden biri olan felehan, şiirimizde ve hikâyelerimizde karşımıza çıkan  eski devirlere ait araç ve gereçlerden  birisi olmaktadır.

Sahn-ı çemende şöyle kırıldı züccac-ı yah
Seng-i felehan urdu meğer ona laleler          Baki

Seng-i felehan ursa bana dest-i  rüzgar
Kandil-i afitap –ı münevver şikest olur.       Baki

Bri gonca idi gülbin içre
Halk anı kodu felahun içre      Enderunlu Fazıl [2]

 Kıl hâne-i dehri cevr ile çeşmime denk 
Yağdır başıma felâhan-ı gamdan senk (Azmîzâde Hâletî).

Bu sergerdanlığa âzâdelik elbette der-peydir
Nedîmâ seyr kıl bu nükteyi seng-i felâhanda (Nedim).

KAYNAKÇA 

  • [1] https://www.bilgle.com/osmanlica-felahan-felahan-nasil-yazilir-felahan-felahan-ne-demek/
  • [2] A. Talat Onay, Edebiyatımızda mazmunlar, MEB, 1996, shf 229