Fergab’a Çıkmak
Kuran-ı Kerim’in sondan yukarıya doğru yirmi birinci suresi ve Kuran’ın 94. suresi olan inşirah suresinin son kelimesidir. İnşirah Suresi Mekke'de indirilmiştir ve sekiz ayetten oluşmaktadır. Bu sure : “ me'al'usri yüsren Feiza ferağte fensab Ve ila rabbike ferğab” kelimesi ile bittiğinden bu sureye fergab suresi de denmektedir.
İnşirah Suresi Türkçe Okunuşu: “ Elem neşrah leke sadrek . Ve vada'na 'anke vizreke. Elleziy enkada zahreke.Ve refa'na leke zikreke. Feinne me'al'usri yüsren. İnne me'al'usri yüsren. Feiza ferağte fensab. Ve ila rabbike ferğab”
“Eski mahalle mekteplerinde Kuranı sondan okumaya başlayarak bu sureye kadar gelmek veders olarak işleyebilmek demek Kuranı Kerim’i okumak için iktidar kazanmak demekti. Bir öğrenci burayı ders olarak işleyebilmeye başlayınca hocaya hediye giderdi. Bu hediyeler küplerde gözleme, helva götürme gibi hediyeler olurdu. Talebelerden birisi İnşirah suresine çıkıp da “ Fergab” diye okumaya başlayınca , - diğer talebeler- başından takkesini, fesini kaparlar hediye almadıkça bırakmazlardı. “[1]
Kuranı öğrenen ve öğretenler arasında hala yaşamakta olan “Elif demeden fergaba çıkılmaz” deyimi de bu adetler ile ilgilidir. Fergab kelimesine kadar gelebilmek kuranı okumaya artık muktedir olabilmek demektir. Bir öğrenci - tıfl-ı dil - İnşirah suresinin son kelimesi olan “fergab”ı okuduğunda artık Kur'ân'ı okumayı öğrenmiş kabul edilir. Bu olaya eski devirlerde “Fergaba varmak/çıkmak “ denmiştir. “Külâh kapmak”, Külahları değişmek deyimleri de büyük bir ihtimalle Fergab’a çıkan öğrencinin başından fesi veya takkeyi kapmak adetlerinden türemiştir.
Medreselerdeki bu adetler her biri bir medrese bitiriş olan divan şairlerinin şiirlerinde konu olarak karşımıza çıkması kaçınılmaz bir sonuç olmuştur. Divan şairlerinin şiirlerinde bu nedenle “fergap “ ve “inşirah “ sureleri sık sık karşımıza çıkar. Fergab kelimesi inşirah suresi, hace, takye, fes, talebe, medrese, mektep, tıfl-ı dil, tıfl-ı mektep, sure, Kuran, kelimeleri ile birlikte karşımıza çıkabilir.
Fergab kelimesi çoğunlukla emr-i fergab şekli ile karşımıza çıkar.
Debistan-ı felekte takye kaptırmazlar ey hace !
Meğersa’y ile emr-i fergab’ı sen edesin işrab Ali Raik [2]
Hace—i aşka varıp mektebi erken kaparız
Öğretip fergabı tıfl-ı dile takye kaparız Ayni
Sevdirir kendüyi uşşaka o tıfl-ı mektep
Gâh ihlas okuyup, gâhice emr-i fergab Sünbülzade Vehbi
Olmuş gönül fütâdesi bir tıfl-ı mektebin
Ma’nasını sebak ile emr-i fergâbın Sünbülzade Vehbi
Not: Beyit Örnekleri A.Talat Onay, adı geçen eserinden alınmıştır.
KAYNAKÇA
Yorumlar 0
Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!