Gırtlak ünsüzü

 

 

 

Fransızca:    consonne laryngale

İNGİLİZCE:   laryngal

Almanca  :   laryngal- kehlaut

 

 

Osmanlıca:       hançere samiti

 

Kelime türü:   İsim –-  Dilbilimde bir terim

 

FARKLI EŞANLAMLI TERİMLERİ:     gırtlak sessizi, gırtlak üfleme fonemi, soluma fonemi, gırtlak sürtünme fonemi, gırtlaksıl,

 

 

 

“Akciğerlerden gelen havanın gırtlaktaki yarı kapalı engellere çarpıp gevşemesi ile oluşan sert ünsüz.”

 

“Ciğerlerden gelen havanın gırtlaktaki yarı kapalı engellere çarpıp gevşemesi ile meydana gelen süreksiz ünsüz: “   [1] h (h) vb.

 

“Ses tellerinin soluk alma durumuna oranla birbirlerine daha çok yaklaşarak veya dokunarak meydana getirdiği ses.”[2]

 

Türkçede ikincil (sekunder) h sesi ile dilimize Arapça ve Farsçadan girmiş kelimelerde veya ağızlarda k>h değişmesi ile oluşmuş h ünsüzü birer gırtlak ünsüzüdür.

 

 Hangi? hanım, daha, ahçı (<aşçı); yahşı, haber, yahacak, yoh vb. Dilimize Arapça ve Farsça yoluyla geçmiş cür’et, neş’e, mel’un, mü’min gibi kelimelerde görülen ve birer kesme işareti ile karşılanan hemze (Ar. hamza) ve ayın (ayn) sesleri de aslında birer gırtlak ünsüzü durumundadır. Ancak, bu ses yazılışta ve söylenişte çok defa kullanıştan düşmüş durumdadır. mevki, mebde, menba, mesut, neşe gibi.[3]

 

 

---