Hadis-i erbain: ( Kırık Hadis) 

Osmanlıca yazılışı hadîs  hâdis : حادث  -  حديث

Erbain : اربعين

Hadis-i erbain : اربعين حادث

Hadis; Peygamber Efendimizin söylediği sözler, erbain ise  Arapçada kırk anlamına gelmektedir. Bu nedenle Hadis-i erbain tamlamasının dilimizdeki karşılığı tam olarak kırk hadis anlamına gelir. Bu eserler Arapça’da erbaûn hadîs, Farsça’da çihil hadîs, Türkçe’de kırk hadis diye anılmıştır. ,

Hadis-i erbain, Hz. Peygamber’in kırk seç­me hadisini ihtiva eden kitaplara denmiştir.  Bu tip  eserlerde ele alnan hadisler Peygamber Efendimizin çeşitli konularda  söylemiş olduğu   hadislerden meydana gelir.  Kırk hadise “ Erbaun Hadis”, “Çihl Hadis “  de denmiştir.

İslam edebiyatında  yazılmış olan ilk Hadis’i erbain’i  i Abdullah b. Mübârek kaleme almış, ardından Muhammed b. Eslem et-Tûsî el-Erbaû’nu bablara göre tasnif etmiştir. Bu eserden sonra İslam ve Türk edebiyatında çok sayıda bu tip eser kaleme alınmıştır. [1] Bu tip eserler ilk önce nesir olarak kaleme alınmış,  İran ve Türk edebiyatlarında önce nazım-nesir karışık telif edilmiş ve giderek tamamen manzum kırk hadisler ortaya çıkmıştır.

Türk edebiyatında ilk kırk hadis, Mahmud Bin Ali’nin  yazmış olduğu her biri on hadisten oluşan dört babdan  meydana gelen “ Nehc’ül Feradis “ ’ adlı eserdir.  Bu eserden sonra edebiyarımızda mensur , manzum vey manzum nesir karışık  çok sayıda eser kaleme alınmıştır. “Türk edebiyatında siyer, hilye, mevlid, maktel gibi dinî türler içerisinde en fazla işlenen tür kırk hadistir. Türkler’in kırk hadis türündeki çalışmalarının bir kısmı sadece hadis metinlerini derleme şeklinde olmuştur. Bunların çoğu din eğitimi ve öğretimiyle ilgilidir. Arapça’da 250’nin üstünde, Farsça’da elliye yakın kırk hadis olduğu tesbit edilmiştir. Cemâleddin Aksarâyî, Kemalpaşazâde, Lutfi Paşa, Taşköprizâde, Bursalı İsmail Hakkı gibi âlimlerin kırk hadisleri bu derlemelere örnektir. İdrîs-i Bitlisî, Uzun Firdevsî, Özbek Veliyyüddin Abdülvelî gibi şahsiyetler ise Türk oldukları halde Farsça kırk hadis tercümeleri yazmışlardır.”[2]Bu hadisler arasında en sevilenlerinden birisini  Malatya Beyi’nin oğlu Sadreddin-i Konevi, “Muhyiddin-i Arabi Şeyh-ül Ekber’in üvey çocuğu” yazmıştır. Molla Câmî’ninHadîs-i Erba’ni de çok sevilmiş, Fuzuli bu eseri Türkçe'ye tercüme etmiştir. 

Abdülkadir Karahan "İslam-Türk Edebiyatında Kırk Hadis Toplama Tercüme ve Şerhleri" isimli eserinde  edebiyatımızda Hadis’i erbain yazan yazar ve şairlerin eserlerini tek tek ele almıştır.  Mahmud Bin Ali’nin  “ Nehc’ül Feradis “ dlı eserinden sonra Şeyhi’nin  Kemal Ümmî’nin “Kırk Armağan” ,  Nevâî’nin, “Erbaîn Hadis Tercümeleri”  Necip Âsım Yazıksız  -MTM, nr. 4 [1331], s. 149-155).” Hâzinî’nin manzum Şerh-i Hadîs-i Erbaîn’i , Usûlî’dir. Divanının baş tarafında  bulunan “Manzûme-i Hadîs-i Erbaîn”  adlı eseri,  Emîr Muhaddis Mukaddes’in  951’de (1544) yazılmış olan  Hadîs-i Erbaîn-i Kudsî adlı eseri, Fuzûlî’nin Molla Câmî’den çevirdiği Tercüme-i Hadîs-i Erbaîn , Abdülmecîd b. Şeyh Nasûh’un Arafâtü’l-ârifîn adını taşıyan kırk hadisi Cemâziyelevvel 978’de (Ekim 1570) yazmış olduğu eser, Kemalpaşazâde’nin Arapça olarak açıkladığı Şerh-i Hadîs-i Erbaîn’ini  979 (1571), [3]Baki ve  Mecdî’nin  günümüze ulaşmayan eserleri vb  önemli eserlerdir.

Kırk Hadis Tercümleri 14 yy dan başlayarak özellikle 16. Ve 17 . yy da çok sayıda yazılmış, XVIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren görülen duraklama XIX. yüzyılda da devam etmiştir. Türk edebiyatında kırk hadis tercümeleri yanında az sayıda 100 hadis tercümesi de vardır.

KAYNAKÇA

[1] İskender Pala, “ Kırk “ TDVİA, cilt: 25; sayfa: 468

[2] Abdülkadir Karahan],  “Kırk  Hadis” TDVİA, cilt: 25; sayfa: 469

[3] Abdülkadir Karahan],  “Kırk  Hadis” TDVİA, cilt: 25; sayfa: 469