Hagop Baronyan, İstanbul Mahallelerinde Bir Gezinti
İstanbul Mahallelerinde Bir Gezinti, Ermeni asıllı tiyatrocu ve gazeteci Osmanlı vatandaşı, Hagop Baronyan’ın (1843, Edirne – ö. 1891) yazmış olduğu bir gezi ve gözlem kitabıdır.
Hagop Baronyan, 1843 yılında Edirne’de fakir bir Ermeni ailesinin
çocuğu olarak dünyaya gelmiş, ilk ve
ortaokulu Edirne’deki Ermeni okullarında tamamlamıştı. [1]
Edirne de iken bir yıl kadar da Rum okullarında eğitim görmüş [2]
bu sayede Ermenice, Rumca ve Osmanlı Türkçe'sini iyi düzeyde öğrenmişti
İstanbul'daki ilk yıllarında sekreter, aktar, öğretmen olarak çeşitli
işlerde çalışan yazar Fransızca ve İtalyancayı da kendi kendine öğrenmiş, basın
ve yayın dünyası ile yakın ilişkiler kurmayı başarmıştı.
İstanbul'daki Ermeni cemaatleri ile kurduğu bu ilişkiler sayesinde yazarlık hayatına başlayan yazar“Ermenilerin Molieri” olarak ün salan bir oyun yazarı olmayı başarmıştı. [3]
Arevelyan Adamnapuyjn (Şark
Dişçisi) 1865 adlı oyunu ile üne kavuşmuş olan Hagop Baronyan, İstanbul'daki
Ermeni Cemaatinin sorunları ile ilgili birçok yazılar yazmıştı.
1874′te çıkarmaya başladığı Tiyatro adlı Türkçe mizah gazetesini; 6 Nisan 1874′te çıkardığı Ermenice-Osmanlıca olarak iki dilde yazılmış olan “Tadron” adlı dergileri ile sürdürdü. Bunlardan başka, Luys ( Işık), Dzidzag( Tebessüm), Khigar ( Bilgiç) gibi dergilerde çıkaran yazar bu dergilerde kendi yazılarını ve oyunlarını da yazdığı gibi o devride yazılmış, tercüme veya adapte edilmiş oyunları da yayımlamıştı. Devrinin çeşitli gazetelerinde başyazarlık da yapan Hagop Baronyan’ın yazdığı oyunlar II. Abdülhamit devrinde sansür ve baskılara uğramış eserleri bu nedenle hayatı süresince yayımlanamamıştı.
İstanbul’daki Ermeni papazlarının, kiliselerin, Ermeni ahalisinin
sosyal yaşantılarına mizahi bir dille hicveden yazar bu eserini de İstanbul’un
mahallerini anlatmaktan ziyade İstanbul’un çeşitli semtlerinde yaşayan Ermeni
ahalisi hakkında çeşitli bilgiler vermek için yazmıştır.
Eserde 1880 li yıllardaki Ermenilerin semt semt hane sayısını, nüfus bilgilerini, onların sosyal hayatlarını, okullarını kiliselerinin durumlarını, okula giden öğrencilerini, İstanbul’un çeşitli semtlerindeki Ermeni kiliselerinin ve okullarının maddi sorunlarını, gelir ve giderlerini, cemaatin okullara ve kiliselere olan ilgisini, kilise ve okulları yöneten papazların ve yöneticilerinin halkla ilişkilerini vb detayları ile ama mizahi ve hicivli bir dille yazmıştır.
Eser, 19. Yy’ın ikinci yarısında İstanbul’un hangi semtinde ne kadar Ermeni var, ne şartlarda yaşıyorlar, kilise ve okulları ne durumda, semt semt hangi sosyal faaliyetler içindeler, hangi semtteki Ermeniler, hangi işlerle ve mesleklerle uğraşıyorlar, gençler, kadınlar, kızlar ve erkekler neler yapıyorlar sorularına detaylı cevaplar vermektedir.
Yazar, 19. Asır ikinci yarısındaki İstanbul yaşamını tüm yönleriyle ele
almış, o devirdeki toplumsal kuruluşlar, papazlar, rahipler, din adamları,
çeşitli mesleklere mensup kişiler, tüccarlar, hekimler, o devirdeki aile
yapıları, Ermeni cemaatine mensup
kişilerin alışkanlıkları, kiliseye, okullara olan ilgisizliklerini alaycı bir
dille eleştirmiştir.
Eser, daha ziyade Ermeni ahalisi hakkında bilgiler vermek amaçlı
yazılmış olsa da 19. Yy’ın ikinci yarısındaki İstanbul hakkında çok detaylı
bilgiler vermesi açısından sosyal, kültürel ve
o yıllardaki gündelik hayat hakkında çok değerli bir dokümandır.
“İstanbul Mahallelerinde Bir Gezinti'de XIX. yüzyılın ikinci yarısının
İstanbul'unda 34 mahallenin toplum yaşantısı, mahalle hayatı oldukça kuvvetli
bir mizahi dille anlatılıyor. Ermeni ileri gelenlerinin Ermeni toplumunun
sorunlarına ilgisizliği, zengin fakir ayrımının yarattığı çelişkiler, kadın
erkek ilişkileri, kilisenin mahalle hayatı üzerindeki hegemonyası, ince ve
keskin gözlemlerle aktarılıyor.
Baronyan, rengini, "siluetini" ve hatta halklarını büyük ölçüde
kaybetmiş bir şehrin mazisine başka bir gözle bakmamızı sağlıyor.” (Tanıtım Bülteninden)[4]
[1] Hagop Baronyan, İstanbul Mahallelerinde Bir Gezinti, Çevirmen: P.Hilda Teller Babek, Can Yayınları,
[2] Ermeni Edebiyatının Ünlü Mizah Ustası Hagop Baronyan’ın 120. Ölüm Yıldönümü, Faktor301 gazetesi, Yayın Tarihi: Haziran 2011, Erişim tarihi:26.02.2014
[3] https://edebiyatvesanatakademisi.com/tanzimat-donem-edeb/hagop-baronyan-kimdir-hayati-ve-eserleri/69532
[4] Hagop Baronyan, İstanbul Mahallelerinde Bir Gezinti, Çevirmen: P.Hilda
Teller Babek, Can Yayınları,
0
0
Yorum Yapmak için Kayıt Olun veya Giriş Yapın