İnşad  Nedir – Şiiri Ahengine Göre Okumak Marifeti

 Osmanlıca  inşâd ~ انشاد

İnşad kelimesi  Arapça kökenli bir iismdir. Arapçada sesli okuma manasına gelen neşd, ( nşd) kökünden gelir.  Yüksek sesle okunan İlahi  veya şiir manasına gelmektedir.

Bu acıdan inşad kelimesinin sözlüklerdeki anlamları: Sesini yükseltme. Arayıp soruşturma. Birisini hicvetme. Kayıp olan bir şeyi haber verme.[1]  Şiir okuma, şiir söyleme. Manzum bir sözü, âhengine göre, okuma.[2] Şekillerindedir.

Bu anlamlarından hareketle inşad, manzum bir sözü veya yazıyı ahengine göre okumak anlamına gelir.  Tahir ül Mevlevi inşad hakkında şunları yazmaktadır.  “ İnşada önem vermek gerekir. Bunun için ne takdi’ ( aruzda  dizeyi cüzlere ayırma- kesme) edercesine mısraları parçalama, ne de beden dili ile anlatmak  amacıyla ( belagat-i bedeniye göstermek) acemi aktörler gibi çırpınmalıdır. İnşadın maksadı şiiri hem veznine hem de konusuna uygun olacak şekilde okunmasıdır… Şiiri veznine uygun şekilde okurken cüzler ile parçalamamak, durulacak, kısa kesilecek veya uzatılacak yerleri bilmek gerekir.  “[3]

Şu halde eski edebiyatta şiiri seslendirmek yöntemi ile günümüzde şiiri güzel ve estetik okumak yöntemi büyük benzerlik gösterir.  Şiiri güzel, doğal ve doğru okumak için ilk önce şiiri anlamı, mecazları,  vurguları ve duyguları yönlerinden iyice kavramak gerekir. Bu yönleri iyi kavranmayan çözümlenemeyen şiir asla güzel okunamaz.  Şiirde kelimelerinin kast ettiği mecaz veya gerçek manaları,  dizelerdeki anlam, vurgu ve tonlamaları ahengi ve konusu iyi anlaşılamayan şiir asla iyi okunamaz.

Şiiri okurken yırtılırcasına bağırmak, ya da aşırı ağlamalı  hatta çok durağan okumak hiç de hoş şeyler değildir.  Sesin doğal olması, sesin şiirin ahengine göre ayarlanması, ses tonunun şiirin konusuna ve hissiyat biçimine uygun tonlanması ve vurgulanması en mühim hususların başında gelmektedir.  Şiir okunurken aşırı hareketler yapmak, aşırı bağırtılı veya ağlamaklı sesler çıkarmak,  çok aykırı tiyatral jestler, mimikler, vücut hareketlerine girmek, şiirdeki doğallığı bozan, okuyanı gülünç duruma düşüren, dinleyenin de şiirin sözlerini anlamamasına yol açan komediler haline getirir.

Ölçülü şiirleri okurken şiirin duraklarına riayet edilse bunu abartmamak,   vurgu ve tonlamayı münasip ayarlamak, ibare vurgularına dikkat etmek, nefes alma yerlerini iyi ayarlamak vb önemli hususlardır. Şiirdeki virgül, noktalı virgül,  ünlem, soru işareti ve noktaya dikkat etmek, bu noktalama işaretlerini seslendirme yaparken de belli etmek oldukça önemlidir.  Dizlerin bitiş noktaları belli edilmeyen okuma çok kötü sonuç verir.  Şiirdeki ses titremleri şiirde yükselen, alçalan, durgunlaşan veya heyecana sevk eden dalgalanmaları net bir şekilde ortaya koymalıdır.

Her ne kadar tüm bunlara riayet edilse de iyi şiir yazmak gibi iyi şiir okumakta bir Allah vergisidir.  Teorik olarak her şeyi bilmek ile güzel şiir yazılamadığı gibi, şiir okuma konusunda ne kadar çok şey öğrenilirse öğrenilsin, ne kadar pratik yapılırsa yapılsın güzel şiir okumaktaki en önemli hususların başında ses kalitesi ve yetenek başta gelir. Yeteneği ve sesi olmayan güzel şiir okumaya kalkmamalıdır.

KAYNAKÇA

[1] https://osmanlica.ihya.org/insad-nedir-ne-demek.html

[2] https://www.osmanice.com/osmanlica-13337-nedir-ne-demek.html

[3] Tahir’ül Mevlevi, Edebiyat Lügati, Enderun , 1973, s. 66