Katar Nedir Kökeni ve Şiirlerde Katar

Osmanlıca yazılışı katar :  قطار

Katar sözcüğünün aslı “kıtâr" sözcüğüdür. Arapça kıtâr sözcüğü içindeki uzun ( â )nın ince sesli ( a  ) haline gelmesi ile Türkçeleşmiş bir sözcüktür. 

Arapçada kıtâr veya ḳaṭār قطار ; diye telaffuz edilen sözcük “damlalar dizisi, birbiri ardı sıra dizili şeyler, “ kervan anlamlarında sözcükler türetilen katr kökünden gelmektedir.

Arapça ḳaṭr veya ḳaṭarān قطر/قطران  "damlama" sözcüğünün mastarıdır. Arapça ḳaṭr/ḳaṭarān قطر/قطران [msd.] damlama, Arapça ḳaṭra ͭ قطرة damla, katran[1] anlamlarına gelir.

Katar sözcüğü Osmanlıca sözlüklerde sıraya dizilmiş hayvan sürüsü, deve katarı, merkep katarı gibi anlamlarda tarif edilir.

Eski devirlerde katar kervan ile eş anlamlı kullanılmıştır.  Hatta eski devrilerde dizilmiş altın ve incilere da katar denmiştir. Bir katar inci, bir katar altın gibi…[2] Develer, atlar, katırlar, eşekler, yük taşıyan Araçlar ve insanlardan oluşan kervan, peş peşe giden kervanlara da katar denilmiştir.

 “Tavla tavla şehbaz atlarına bindiler, katar katar kızıl develerini yétdiler.” Dede Korkut

Günümüzdeki sözlüklerde katar: Lokomotif ve vagonlardan oluşan dizi. Tren, lokomotif ve çektiği vagonlar. Arka arkaya sıralanmış taşıtların oluşturduğu dizi anlamındadır.

Edebiyatta Katar

Katar sözcüğü divan edebiyatında bir dizi dizi gül; güller, laleler, sümbüller, çiçekler dizisi; altın veya inci dizisi olarak da kullanılmıştır.

Dizilmiş nihâlân gül ü sebûsu

Katarıyla gelmiş meğer reg ü bûsu

Halk edebiyatında peş peşe gelen dörtlüklerin hepsine birden katar denilir. Halk edebiyatında katar sözcüğ;  göçleri, kervanları, turnaları ifade eder.

Şu karşı yaylada göç katar katar 

Bir güzel sevdası serimde tüter

Bu ayrılık bana ölümden beter

Geçti dost kervanı eyleme beni  Pir Sultan Abdal

Turnam gelir katar katar.

Kanadın boynuna atar.

Seher ile bir kuş öter.

Ötüşü gül dalın d'olur.     Dadaloğlu

Şimdi katar katar trenler Anadolu’da

Bahardan bahara dolaşmaktadır.

Biri Sivas’tan kalkar, biri Malatya’ya varır.

Gurbetçiler Ardahan’dan, Posof’tan

Yayan yapıldak dağları aşmaktadır.   Turgut Uyar

KAYNAKÇA 

[1]https://www.etimolojiturkce.com/kelime/katar

[2]https://naci.cagdassozluk.com/osmanlica-turkce-sozluk-madde-10454.html