Kip Nedir Dilbilimde Ķipler

 

 

 

 

Fransızca  :       Paradigme.

İNGİLİZCE:        Paradigme.

Almanca  :         Paradigma

 

 

Osmanlıca:   sıyga- fiil tasrifi

Arapça :        sıyga

 

Kelime türü:   İsim –-  Dilbilimde bir terim

 

 

 

 

 

“Eylemlerde belirli bir zamanla birlikte konuşanın, dinleyenin ve hakkında konuşulanın, teklik veya çokluk olarak belirtilmiş biçimi “[1]

 

Eylemlerin zaman ve kişiyle ilgili olarak girdiği biçim:

 

Dilimizde bulunan bütün fiiller, iki kip grubu içinde toplanırlar

a): Haber veya bildirme kipleri: yor, -dı, -miş, -ecek, -er

b)   Dilek istek kipleri: emir kipi, dilek istek-e,-a, şart. -se-sa, gereklilik: -meli -malı

 

1. Haber kipleri:  ana zaman ekleridir. İş oluş kılış ve eylemlerin yapıldığı zamanı belli eden kiplerdir. , Haber kipleri e fiil köklerinin oluştuğu zamanı haber vermiş olurlar.  O yüzden bunlara zaman ekleri de denir.

a) Görülen, bilinen  geçmiş zaman  : edi- dı- di- du dü- tı- ti- tu tü ( al-dı, gör-dü, koş-tu, bil-di. )

b) Duyulan geçmiş zaman (al-mış-sın)

, c) Şimdiki zaman (gez-i-yor-lar),

 d) Geniş zaman ( anla-r, , sor-ar, gör-ür, sev- er, yap- ar, ),

e) Gelecek zaman (anlat-acak-sın, gel-eceks-sin )

 

2. Dilek kipleri,  olması istenilen, temenni edilen, yapılması gerekli bulunan veya tasarlanan eylemlerin meydana gelmesini dileyen veya isteyen kipledir.

Bu kiplerde belirli bir zaman kavramı yoktur.  Buna rağmen eylemin henüz yapılmadığı, eylemin yapılmasının emredildiği, dilendiği, istenildiği, gerekli kılındığı ifade vardır. Yani en azından henüz yapılmamış olan bir eylem söz konusudur.

 

a) Gereklilik kipi (düş-meli),

b) Dilek şart kipi (gül-se),

c) İstek kipi (gel-e), d)

Emir kipi. Emir kipinin eki yoktur Emir kipinde çekilen bir fiilde sadece fiil kökü ve şahıs eki bulunur

(gel, gel-sin, gel-iniz gibi).

 

Haber veya dilek istek kiplerini almış bir fill çekime girmiş demektir. Çekime girmiş fiil çekimli fiildir. Çekimli filler eylemi yapan şahsı da ortaya koymalıdır.

 

Çekimli bir fiilde şu üç unsur bulunur: a) Fiil kök veya gövdesi, b) Kip eki, c) Şahıs eki.

 

---