Mev’iza  

Osmanlıca yazılışı  mev’iza  :   موعظه

Mev’iza kelimesi Arapça kökenlidir ve dilimize Arapçadan girmiştir.  Sözlüklerdeki anlamı ise öğüt, nasihat demektir.

Meviza sözcüğünün kelime kökü va'z'  köküdür. Bu bakımdan vaiz ve vaaz sözcükleri ile aynı kökten gelmektedir.

Mev’iza kelimesi genellikle ahlak ve din konulu konuşma, bu konularda vaaz verme, bir topluluğa ahlaki veya dini konularda konferans; vaaz, verme onlara nasihat ve öğütlerde bulunma eylemlerini ifade etmek amacıyla kullanılmıştır.

Mev’iza , bir tarikata mensup müritlere öğütlerde bulunmak, bir cemaate  en sade ve anlaşılır şekilde dini ve ahlaki konularda nasihatlerde bulunup vaazlar vermek,  dini  ve ahlaki konularda bir cemaati aydınlatmak açmalı söylevler olarak kabul edilmiştir.

Din ve tarikat büyüklerinin avam diye tabir edebileceğimiz müritlerine veya cemaatlerine hitab etmesi  meviza olarak kabul edilebilir. Örneğin bir imamın etrafına topladığı ahaliye dini ve ahlaki konularda basit, kolay ve halkın anlayacağı şekilde verdiği söylev bir meviza olarak adlandırılabilir. Bu nedenle me’viza ile işlevi ve içerikleri yönlerinden vaaz kelimesi ile eş anlama gelmektedir.

 Yazılı edebiyatta da me’viza örnekleri vardır.  Sıradan ahalainin anlayacağı şekilde yazılmış olan ve onlara hitap eden açıklayıcı metinler de me’viza olarak adlandırılır.  Eski edebiyatta ibadethanelerde verilecek vaazların vaaz verme metotlarını anlatan kitaplar da yazılmış bu kitaplarda vaizlere,  vaaz vermek için cemaat ortamını hazırlama, cemaatin içinde bulunduğu ruh haline göre konuya girme,  ortama göre konuşma, kalplerini yumuşatacak ilgilerini çekecek şekilde davranma vb hakkında ders verici kitaplar da yazılmıştır.

Vaizlere “vaaz nasıl verilir” konusunu öğreten meviza kitaplarının yanı sıra vaaz konularını anlatan eserler de yazılmıştır. Bu tip meviza kitaplarında hemen her konu ile ilgili örnekler verilmiş,  konularla ilgili yazılar, ayetler, hadisler, alimlerin sözleri, vecizeler,  ulema görüşleri ile desteklenmişlerdir..

Türk edebiyatında Ahmed'in (öl. 1441) “ Kitabu'l- Mevaiz  “Nahifî'nin (öl. 1738)  “Mev’izatu ’n.- Nufus “ Şeyh Cemaleddin'in Mev'izatu'l-Mu'minin (yazılışı 1323; tere. bs. 1970) i ihyau Ulumi'd-din adlı eserleri önemli me’viza eserleri kabul edilirler.