Mûtû kable en te-mût ( Ölmeden Evvel Ölmek )

“Mûtû kable en te-mût “ Aşk hadisi olarak bilinen ve Hz Muhammed’in Medine de verdiği ilk Cuma hutbesinde söylediği bir söz olarak bilinir. “Mûtû kable en te-mût “ hadisinin Türkçeye tercümesi “ Ölmeden evvel ölmek “ şeklindedir. ( Acluni, Keşfü’l Hafa, c.2, s. 402 u )

Bu hadis tasavvuf erbabı tarafından çok sevilmiş, vahdet-i vucud ve vahdet-i mutlaka inanan  dünyevi bedeni yalancı ben olarak gören sofiler bu ifadeyi çok beğenmişlerdir. Bilindiği gibi sofiler gerçek “BEN “ in Allah’ın varlığı ile bütünleşmek olduğuna inanmışlar, ölümü ilahi ben ile bütünleşmek olarak anlamışlar, dünyevi bedeni yalancı benin nefsi olarak düşünmüşlerdir.  Bu yüzden “Mûtû kable en te-mût “ u nefsi öldürmek anlamında düşünerek ölmeden önce ölmeyi, nefsi ölmeden önce öldürmek anlamında anlamışlardır. 

 “Mûtû kable en te-mût “ hadisi islam tasavvufunun en sık kullandığı hadislerden ve düsturlardan birisi olmaktadır." Mûtû kable en te-mût", dünyanın maddi nimetleri ilgiyi kesmek, nefsi maddi isteklerinden arındırmak manasındadır. Sufilerin ana amacı ise zaten nefsin  isteklerinden kurtulmak olmaktadır. Sufilerin kırk gün süren tecridi, bin güne uzayan kıyl ve kalden kurtulma çabalarının özeti de bu şekildedir. Nefsi ayaklar altına almak yedi merhale boyunca süren nefisten kurtulmak çabaları ve daha sonra da Allah’ın varlığı ile bütünleşmek aşamalarının amaçları da budur.  Tasavvuf’un İnsan-ı Kamile kadar yükselten yedi merhalesinin her aşaması nefsin isteklerinden kurtulabilmekle mümkün olabilen aşamalar olmaktadır.

Ölmeden evvel ölmek hadisi bu nedenle divan şiirinde çok defa karşımıza tam veya yarım mealler şeklinde çıkmaktadır.  

Afkiyâ ölmezden ön öl kim hadîs-i aşkda
Âşıkın şânındadır "mûtû ve kable en-temût"   Aşkî

Hayat-ı cavidanı Şeyh-i Kâmilden sual ettim.
Ölmeden evvel ölmektir dedi intikal ettim.            Şeyh Galib


Ölmek değildir ömrümüzün en feci işi
Müşkül budur ki ölmeden  evvel ölür kişi     Yahya Kemal