Nat’ Nata`Nit`Nedir Deri Döşek

Nat’ı kelimesinin sözlüklerdeki anlamları: Deri, sahtiyan döşek, post, deriden yapılmış yaygı;[1] deriden yapılmış yer veya sofra örtüsü;  zahir olmak, âşikâre olmak, görünmek [2], satranç bezi, tavla tahtası  [3] şekillerindedir.  “Üç beş hayvan derisinin bir birbirine dikilmesi ile meydana gelen üzerinde un elenip hamur açılan yaygıdır. Anadolu’da kendürük de derler “[4]

Eski devrilerde hayvan derilerinden veya kurutulmuş tüylü hayvan postlarından yer yaygısı, sofra örtüsü, minder vazifesi gören, kışın üzerine oturulan bir yer sergisi yaparlarmış. Günümüzde de satranç kareleri deri üzerine yapılabilmektedir.

Günümüzde kapı altlarına serilen veya tarikat şeyhlerinin üzerine oturdukları yaygılara post dendiğini bilmekteyiz. Anlaşıldığı kadarı ile nat’  denilen bu deri yaygıların günümüzde kullanılan eş anlamlısı büyük ölçüde post olmaktadır.  Deriden yapılan bu postlara sahtiyan işi dendiğine göre derilerin birbirlerine ulanarak, boyanarak, çeşitli işlemler görerek, yer veya sofra örtüsü yahut da yaygı haline getirildiğini de anlayabiliriz.

Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar adlı eserinde bu deri yaygıların kafası kesilerek idam edilenler için de kullanıldığı anlatılır.“ Şarih Sudi’nin Bostan şerhinde  ‘ Önemli birinin boynunu vurmalı olsalar bir nat’ın üzerine bir miktar kum dökerler ve bu kanı bu kumun üzerine dökülecek şekilde boynunu vururlarmış.  Ki, nat’ı kanla bulaşmasın diye “ [5]

Deriden yapılmış tavlalara veya satrançlara da  nat dendiği ortaya çıkmaktadır. Nat’ , Divan şiirinde bu vesileler ile karşımıza çıkar.

Nice nat’ı emelde mat – ı hayret olmasın âşık
Ruhundan perde-i zülfün ol şâh-ı işvekâr açmaz.  Sünbüzade  Vehbi
            ( Sünbüzade  Vehbi, bu beytinde nât’ ı hem satranç hem de üzerinde boyun vurulan yer yaygısı manasında kullanmıştır.)  

Tevvekkül bâbını elden koyup bu nât’ hâhişte
Pula rağbet cihanda çîre- dest –i nerd-i istingna    Halet

            ( Halet bu beytinde nat’ı tavla anlamında kullanmıştır. )

Her ağaç altına saldı sâyeler nat’ı peleng
Bağa gel kim tarf-ı gülşen  hûbdur mergubdur.  Necati

Necati bu beytinde nat’ı yer yaygısı anlamında kullanmıştır. Nat’ı peleng kaplan postu anlamına gelmektedir.

KAYNAKÇA

• [1] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, S. 377
• [2] https://www.luggat.com/Nat'/1/1
• [3] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, S. 377
• [4] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, S. 377
• [5] Ahmet Talat Onay, Eski Türk edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996 S. 377