Nihâl Nedir Beyitler ile Nihâl

 

Osmanlıca yazılışı nihâl : نهال

Nihal, Farsça kökenli bir sözcüktür. Dilimize de Farsçadan girmiştir.

Sözlüklerdeki anlamları taze, fidan, yeni sürgün,[1] filizlenmiş dal, kalem gibi ince uzun ve taze fidan manalarındadır.  Nihal kelimesi kadın adı olarak da kullanılmıştır.

Nihal sözcüğü ile birçok terkip kurulmuştur.

·         Nev-nihâl : taze fidan,

·         Nihâl-i semen: gül bahçesinin fidanı.

·         Nihâl-i işve: naz fidanı.

·         Nihâl-i serv-i ser-efrâz: başı yüksek servi fidanı.

·         Nihâl-i zarif: ince, güzel dal.

·         Gül-nihâl:  Gül fidanı

·         Cism-i nihâl : Fidan  vücutlu

Edebiyatta ise, nihai mecaz ve benzetme manaları ile sevgiliyi ifade eder.  Sevgili henüz on üç on dördünde taze bir fidana yani nihale benzetilir. Divan şairlerinin tasavvurunda sevgili, yeni filizlenen ince ve uzun bir fidan yani nihal gibidir.  Sevgilinin boyu endamı,  nihal gibi ince ve düzgündür. Bu nedenle nihal;  tıpkı servi ve elif gibi sevgiliyi boy, endam, incelik yönlerinden ifade eden benzetmelerden biridir. Nihal aynı zamanda sevgilinin çok genç taptaze olduğuna da delalet etmiş olur.

Bir nihâl-i nâz-ı kaddün gibi bâg-ı dilde yok
Her gülün zevk-ı temâşâsı dimâg-ı dilde yok     Semerkândî-i Âmidî Âgâh

Agardı berf île yir yir çemende cism-i nihâl
Niteki penbe-i dâg ile sîne-i abdâl                     Baki

Bahâr oldı açıldı tâze güller nev-nihâlinden
 Haberdâr oldılar hep bülbülüñ feryâd-ı hâlinden    NÂMÎ - AHMET NÂMÎ (17. Yy)

Gül-nihâl-i kâmetün hayret-fezâ ey serv-kad
Şîve-i reftâruna cânlar fidâ ey serv-kad        Enderunlu Hasan Yaver

Kâmet-i mevzûnunun mânendi yokdur bir nihâl
 Nahl-i gül kûtâh serv-i bâg ise bî-i`tidâl          Şeyhülislam Yahya 

Sâkıyâ evvel benüm bir hoş nihâlüm var imiş
Lâ-mekânlar bezmgâhında mekânum var imiş  Vizeli Behişti Ramazan

Vücûdum dâg-ı hûnînümle gûyâ gül nihâlidür
Ham olmış bâr-ı gamdan kâmetüm bir serv dalıdur     Bursalı Rahmi 

Hazan yeli nice bozsun taravetin servin
Nihal-i haddine oldur misal cünki heman   Ahmed Paşa

Sahn-ı çemende durma salınsın saba ile
Azadedir nihâl bu gün berg ü bardan   Bâkî

 

[1] https://www.osmanice.com/osmanlica-25848-nedir-ne-demek.html#:~:text=nih%C3%A2l%20~