Pir-i Hucend Kimdir Kemal Hucendi Hayatı Şairliği

 

Osmanlıca yazılışı Pir-i Hucend: خجند پيری 

Osmanlıca yazılışı : Kemal Hucendi: خجندي  كمال

 

Pir-i Hucend, ( ö. 803/1401) Kemal Hucendi’nin lakabıdır.

 

Pir-i Hucend, Mâverâünnehir, Hucend’de doğan, Güney Azerbaycan’daki Tebriz’e yerleşen, adı divan şiiririnde de sık sık geçen mürşit,  şair ve mutasavvıf Şeyh Kemaleddin Mes’sud Hucendli’dir. Hucend şehri, Seyhun nehrinin aktığı Fergana Vadisinde bulunmaktadır.

Mâverâünnehir, Hucend’de doğan Kemâl-i Hucendî’nin çocukluk ve yetişme çağları hakkında yeterli bilgi yoktur.   Baba Kemaleddin Mes'ud Hucendi olarak da bilinmektedir.

Doğum tarihi hakkında da sağlam bir bilgi bulunamamaktadır. Celayirli Toktamış Han’ın hâkimiyet yıllarında yaşamış Toktamış Han, Tebriz’i de ele geçirince (787/1385) Tebriz’e yerleşmiştir. Daha sonra  Deşt-i Kıpçak’ta bulunan Celayirli devletinin başkenti Saray’da dört yıl yaşamış, Hacca gitmiş ve dönüşünde tekrar Tebriz’e yerleşmiştir.

 Sultan Hüseyin b. Üveys zamanında kendisine güzel bir hangâh yapılmış, ona  bir vakıf tesis edilmiş giderleri sultan tarafından karşılanmıştır. [1] Timurlular zamanında ise Azerbaycan Valisi Mîrân Şah Mirza’nın ilgisine mazhar olmayı başarmıştır. A.Talat Onay’ın kaynak belirtmeden verdiği bilgiye göre Timurlular zamanında da çok büyük bir saygı gördüğü anlaşılır.  A.Talat Onay, yine kaynak belirtmeden Timur’un oğlu Miranşah’tan büyük yardım gördüğü ve Miranşah’ın onun ziyaretine gelerek ona bin altın ihsan ettiği belirtir.[2] Nitekim Kemal Hucendi’nin  803 (1401) yılında vefat edene kadar Miranşah’tan destek görmüş[3]  olduğu kaynakların hem fikir olduğu bir bahistir. Ölümünden sonra tekkesinin bulunduğu Ferahbahş mahallesine defnedilmiştir. [4]

Sağlığında oldukça yaygın bir şöhrete kavuştuğu anlaşılan kemal Hucendi’nin mezarı öldükten sonra bir ziyaretgâh haline gelmiş şöhreti Anadolu sahasına da yayılarak Divan şairlerinin de saygıyla söz ettiği önemli bir mutasavvıf olmuştur.

Aynı zamanda önemli bir şair olan Kemal Hucendi, Hucend’de doğduğu ve önemli bir şair ve mutasavvıf olduğu için Piri Hucendi diye anılır. Devrin önemli şairleri Hâfız-ı Şîrâzî, Sirâceddîn-i Bisâtî-i Semerkandî ve Molla Muhammed Mağribî ile dostluk kurmuştur.  Hucendi’nin büyük  şair Hâfız’ı Şirazi’yi çok beğendiği, Hafız’ın da Hucendî’nin şiirlerini takdir ettiği kaynaklarda belirtilmektedir.

Kemal Hucendi, gazellerinde “Kemal” mahlasını kullanmış daha ziyade tasavvufi konularda yazmıştır. “Şeyh olması dolayısıyla şiiri, kendi duygu ve düşüncelerini açıklamak için bir irşad ve terbiye aracı olarak görmüştür. “[5]

Hucendi Irak üslûbunun Azerbaycan kolunu temsil eden bir şairdir. Münekkitler onu Mevlana seviyesine ulaşan bir şair olarak görmüşlerdir. Sekiz bin beyte ulaşan bir divanı bulunmaktadır. Türk şairleri tarafından da takdir gören Hucendi’nin divanının Türkiye’de de birçok nüshası bulunmuştur.

Kemal Hucendi, divan şairlerimizin Üstat kabul ettiği Acem şairlerinden biridir. Birçok divan şairi şiirlerinde onun şeyh oluşundan, şairliğinden ve mürşitliğinden söz etmiştir. Divan şairlerinin ona  üstâd, şeyh, pîr, mîr gibi kelimelerle hitap etmiş olması divan şairlerimiz tarafından büyük saygı gören bir şair olduğuna işaret etmektedir.[6]

Nev niyâzım Kemal eftâl-i ma’nidir bana
Pir-i endişem dahi Şeyh-i Hucendi’dir bana    Esrar

Genc iken pir-i Hucend’e ra’şe verdi himmetim
Kuvvet-i tab’ım ile  buldı kemal-i iştihâr  İzzet Molla

Ey sabâ şi’r-i Mesîhîyi yüri Pârsa ilet
Şâd olsun dir isen mühce-i üstâd-ı Hucend    Mesîhî  

Vardukça ferîd oldı hayâlât-ı Mesîhî
Rûm içre irer bir yigit uş Şeyh-i Hocende     Mesîhî


Sözüm Bâkî kemâlin buldı vasf-ı nev-cevânumla
Özüm lutf-ı suhanda hem-ser-i pîr-i Hocend itdüm     Bâkî  


Ey Hızr-ı mübârek bî-dâr Âb-ı Hayât irgür
Şi’rini Behiştî’nün tâ Mîr-i Hucend ister    Behiştî

KAYNAKÇA 


[1] A.T.Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, s. 400
[2] A.T.Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, s. 400
[3] M. NAZİF ŞAHİNOĞLU, https://islamansiklopedisi.org.tr/kemal-i-hucendi
[4] M. NAZİF ŞAHİNOĞLU, https://islamansiklopedisi.org.tr/kemal-i-hucendi
[5] Hakan YEKBAŞ, https://arastirmax.com/tr/system/files/dergiler/79199/makaleler/4/2/arastirmax-divan-sairinin-penceresinden-acem-sairleri.pdf
[6] Hakan YEKBAŞ, https://arastirmax.com/tr/system/files/dergiler/79199/makaleler/4/2/arastirmax-divan-sairinin-penceresinden-acem-sairleri.pdf