Râz Nedir

 

Osmanlıca yazılışı: râz: راز

Râz Farsça kökenli bir sözcüktür.  Sözlüklerdeki anlamları Gizli sır, saklı şey, sır, gizem, gizlenilen şey,  gizli tutulan şey manalarına gelmektedir.

 İfşâ-yi râz: sır söyleme, sırrı yayma.

Keşf-i râz: gizli bir şeyin farkına varma.

Ketm-i râz: : sır vermeme, sır saklama.

Râz-ı derûn: içteki gizli şey, sır.

Râz-ı nihân: gizli tutulan sır.

Divân şiirinde râz gizlenmiş veya boyutu küçük olarak tasavvur edilen şeyler için de kullanılır. Örneğin sevginin ağzı bir nokta kadar küçük düşünüldüğü gibi nice gizemler saklayan veya nice gizemleri ifşa edebilecek bir sır küpü olarak tasavvur edilir.  Sevgilinin ağzı ve dudakları bir çözülemez, anlaşılamaz, sırlar âlemi gibidir.

Tasavvufi manada ve sevgiliyi İlahi olarak düşününce de konu daha da derinleşir. İlahi aşk öne çıkınca şarap da sırlar dolu bir mai olarak düşünülür.  Ney de sesi itibari ile sırları saklayan,  sırlarını belli eden yanık sesli bir musiki aleti olarak düşünülür.

Dil erişmez dehenin râzına yüz dikkat ile

Niikte-i gaybdır ol sırrı kim idrâk eyler             Ahmed Paşa

Yoluna cânın veren cân-bâzimiş
Işk eri ma’şûkına dem-sâzimiş
Gizleyim der idi âşık râzını
Gözyaşı, yüz sarısı gammâzimiş     Kadı Burhaneddin