Remed Nedir Divan Şiirinde Göz Bağı

Osmanlıca yazılışı: remed :  رمد

Remed sözcüğü sözlüklerde: Göz ağrıma, göz ağrısı,  göz iltihabı olarak tarif edilir. Remed, göz kapaklarının iltihaplanması sonrasında oluşan hastalığın eski dildeki anlamıdır.

Remed-i mütekayyih: irinli göz nezlesi.

Eski devrilerde bu tip bir göz hastalığına kapılanlar, gözlerini havadan, ışıktan ve mikroptan korumak için olsa gerek kırmızı, sarı veya siyah renkli kumaşlar ile gözlerini kapatırlarmış. Gözlerin üzerine örtülen bu çeşitli renklerdeki örtülere de remed veya “karaltı”  denirmiş.

Karaltı veya göz bağı şiir ve nesir dünyamızda çeşitli anlamlarda kullanılmıştır.

Bir gözü bağlı garip oldum bi- aynihi Sâbitâ

Olalı ol nur-u didem haste-i derd – i remed Sabit

O gözümün nuru hasta olalı beri tıpkı bir remed olmuşum gibi gözü bağlı garip oldum. Şair burada Arapça da göz anlamına gelen ayn ve Farsçada göz anlamına gelen dide sözcükleri ile de anlam oyunları yapmıştır.

Divan şiirinde remed, sözcüğü sevgilinin yüzüne gözüne bakamamak anlamı ile karşımıza çıkar. Güneş yüzlü tasavvur edilen sevgilinin yüzüne bakılamaz bunun nedeni aşığın gözlerinin güneşe bakmış gibi karlaması veya remed olmuş gibi gözüne karaltı çekilmesi nedeni olarak tasavvur edilir.

Yok, remedden yâre irsâl-ı niğaha çaremiz

Bağlıdır hayfâ reh-i âmed şad-ı nezzaremiz  Râşid

Yüzüne bakmak zarardır diye ol hurşid-i fer

Çeşm-i pür –hûna karaltı astılar kühhaller   Faizi

Hayali, çilve ger-i çeşm- bestedir yârin

Ne gam firakla ölsem gözüm açık gitmez.   Es’ad

Olur, müşâhede-i rûyuna sirişkin nikāb

Tulû-ı mihr deminde remed ne müşkil imiş (Nâbî).

Hasta çeşmim bağlamıştır sanman ol meh nazdan

Uğrun uğrun âşıkın seyr eder açmazdan Hüsrev

Bir al perde çekti remed tâk-ı çeşmime

Dîdem zifâfa girdi arûs-ı hayâl ile      Sünbülzâde Vehbî.