Rİkâb Nedir Hünkar Huzuru ve Üzengi

 

Osamnlıca yazılışı: rikab / rikâb :  ركاب

 

Rikâb Kelimesinin Kökeni

Rikâb, Arapça kökenlidir.  Arapça “ rḳb”  kökünden gelir.  “ Rakb “ kökünden türemiş olan rakib, rekabet,  murāḳabat مراقبة  "denetleme, kontrol etme"  anlamına gelen sözcükler de rikâb sözcüğü gibi “ rkb “ kökünden türemişlerdir.  

 

Rikâb Sözcüğünün Sözlük Anlamları

Rikâb kelimesinin sözlüklerdeki anlamları: Boyunduruk altında olanlar. Kullar, köleler.

Boyun, ense kökü. Atlarda üzengi. Büyük bir kimsenin huzuru, önü, makamı. Huzur, kat. [1] Manalarına gelmektedir.

Rikâb sözcüğü  “üyük bir kimsenin huzuru, önü, makamı. Padışah veya yüksek rütbeli devlet adamlarının huzuru katı manası ile Selçuklu ve Osmanlı teşrifatçılığında çok sık kullanılan bir sözcük olmuştur.  Selçuklular ’da ve Osmanlılar ’da rikâb sultanın huzuru, padişahın mahiyetiyle birlikte olduğu yer, padişah katı, padişah ve yanındaki büyük devlet adamlarının huzurunda olmak manalarındadır.

Osmanlılar’da hükümdarın maiyeti için mevkib-i hümâyun tabiri de kullanılmıştır.  Sefer esnasında veya merasimlerde padişahı korumakla görevli olan  “ Yeniçeri Ocağı’na mensup solaklara “rikâb solakları”, hükümdarın kabul törenine “resm-i rikâb”, huzurunda yapılan toplantıya rikâb denilirdi. “Padişahın huzuru” anlamında ise daha ziyade “rikâb-ı hümâyun” tabiri geçer. “Ma‘rûzât-ı rikâb” terkibiyle de padişaha sunulan arzuhaller kastedilirdi. [2]

Serdâr-ı ekreme veya Padişaha vekâlet eden sadrazam vekiline rikâb-ı hümâyun kaymakamı denirdi. Osmanlı devlet teşkilatında  sefere katılanlara rikâb defterdarı, rikâb reisi, rikâb âmedcisi  gibi  ünvanlar verilirdi.

 

Cemşîd-i kâmrân ki süvâr olsa rahşına

Dârâ tutar rikâbını Hiisrev inân verir    NEFİ

Nefi bu şiirinde rikâb sözcüğünü üzengi anlamında kullanmıştır.

 

KAYNAKÇA 

[1]https://www.luggat.com/rikab/1/1#:~:text=rikab%20%2F%20rik%C3%A2b%20%2F%20%D8%B1%D9%83%D8%A7%D8%A8,Boyun%2C%20ense%20k%C3%B6k%C3%BC

[2] ABDÜLKADİR ÖZCAN, https://islamansiklopedisi.org.tr/rikab