Sâbûn-ı Gam Nedir

 

Osmanlıca yazılışı: sâbûn :  صابون

Osmanlıca yazılışı: gam :  غم

Osmanlıca yazılışı: sâbûn-ı gam:  غم  صابون

 

Arapça kökenli bir sözcük olan sabunun Türkçedeki anlamı da Arapçadaki gibi sabundur. Gam ise, keder, tasa, üzüntü, kaygı anlamları ile Türkçeye geçmiş bir sözcüktür. Sâbûn-ı gam tabiri kelimelerinin anlamı ile gam sabunu olarak çevirmek gerekecektir. Fakat divan şiirinde karşımıza çıkan bu tabirinin anlamı dilimize çevrilebilen anlamında değildir.

Konuyla ilgili olarak A. T. Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar adlı eserinde şu bilgileri verir. “ Nuşirevan bir gün yanındakilere sâbûn-ı gam nedir diye sormuş. Kimisi bade, kimisi mansıb ( makam, memuriyet, ) kimisi ise güzele bakmak diye cevap vermiş. Nuşirevan hepsini cerh ederek ( söylediklerini red ederek ) altındır demiş “ [1]

A.T. Onay’ın derlediği ve içinde sâbûn-ı gam sözü geçen beyitlerde de sâbûn-ı gam tabirinin yukarıda anlatılan kıssada aktarılan anlamlarına benzer manalarda kullanıldığı dikkati çeker. Ancak kimi ifadelerde bade anlamı taşıdığı gibi kimi beyitlerde sabun-ı gam tabirinin nakit para, altın, bade hatta şarap anlamına da geldiği dikkati çeker

Kaldınsa tehî –kîse fakîr-i dü cihânsın

Sabun-ı gama sahip isen Nuşirevân’ sın

Bu beyitte kîse fakîr tabiri ile bir nebze şarap da kastedilir. Nuşirevan ise zenginliğin ve yüksek mevkilerin sembolüdür.

Hem dahi en nakdi sabun’ül kulûb

Nakdi akçe pâk eder dilden kürûb    Tuhbe-i Vehbi 

 

KAYNAK

[1] A. T. Onay, Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar, MEB, 1996, s. 418